ارتقاء توپ ضد هوایی قدیمی ZU-23 در قالب برنامه ARM-28

به گزارش پایگاه خبری پل تنگ؛

توپ ضدهوایی زد یو-۲۳ (ZU-23) یک سامانه توپخانه‌ای سبک و قابل‌حمل ساخت اتحاد جماهیر شوروی است که در دهه ۱۹۵۰ توسعه یافت و از اوایل دهه ۱۹۶۰ وارد خدمت شد؛ هدف اصلی از طراحی این سامانه، مقابله با اهداف هوایی در ارتفاع پایین مانند هواپیماهای تهاجمی، بالگردها و بعدها پهپادها بود، هرچند در عمل به‌دلیل نرخ آتش بالا و تحرک مناسب، به‌طور گسترده علیه اهداف زمینی نیز استفاده شده است

طراحی این توپ بر پایه نیاز ارتش شوروی به یک سلاح پدافندی ارزان، ساده و مؤثر برای یگان‌های خط مقدم انجام شد و به همین دلیل ساختاری بسیار ساده، مکانیکی و قابل اطمینان دارد که امکان استفاده در شرایط سخت میدانی را فراهم می‌کند؛ زد یو-۲۳ به‌طور مشخص از دو لوله ۲۳ میلی‌متری خودکار (معروف به 2A14) بهره می‌برد که روی یک شاسی کششی نصب شده‌اند و می‌توان آن را به‌وسیله خودروهای سبک جابه‌جا کرد یا حتی به‌صورت ثابت در مواضع زمینی مستقر نمود؛ وزن این سامانه در حالت عملیاتی حدود ۹۵۰ تا ۱۰۰۰ کیلوگرم است و به‌دلیل ابعاد نسبتاً کوچک، به‌راحتی توسط خدمه جابه‌جا و مستقر می‌شود؛ نرخ آتش تئوریک هر لوله حدود ۱۰۰۰ گلوله در دقیقه است که در مجموع به ۲۰۰۰ گلوله در دقیقه می‌رسد، هرچند نرخ آتش عملی به‌دلیل محدودیت تغذیه مهمات و کنترل حرارت کمتر از این مقدار است

این توپ از نوارهای ۵۰ تایی برای تغذیه مهمات استفاده می‌کند و می‌تواند انواع مهمات ۲۳ میلی‌متری شامل گلوله‌های انفجاری شدید (HE)، آتش‌زا (HEI) و زره‌پوش آتش‌زا (API) را شلیک کند که امکان درگیری همزمان با اهداف نرم، نیمه‌زرهی و هوایی را فراهم می‌سازد؛ سرعت دهانه گلوله در این سامانه حدود ۹۷۰ متر بر ثانیه است که برای درگیری با اهداف سریع در ارتفاع پایین مناسب محسوب می‌شود؛ برد مؤثر آن علیه اهداف هوایی حدود ۲ تا ۲.۵ کیلومتر و سقف درگیری آن نزدیک به ۱.۵ تا ۲ کیلومتر است، در حالی که برد مؤثر علیه اهداف زمینی می‌تواند تا حدود ۲ کیلومتر باشد؛ زاویه گردش این سامانه ۳۶۰ درجه و زاویه ارتفاع آن از حدود منفی ۱۰ تا مثبت ۹۰ درجه است که امکان درگیری با طیف گسترده‌ای از اهداف را فراهم می‌کند؛ هدایت آتش در نسخه‌های تولیدی به‌صورت کاملاً دستی و با استفاده از دوربین‌های نشانه‌روی اپتیکی انجام می‌شد،

در خصوص میزان دقت و احتمال اصابت توپ ضدهوایی زد یو-۲۳، باید تأکید کرد که برخلاف سامانه‌های موشکی، آمار دقیق و ثابتی به‌عنوان «درصد احتمال برخورد» برای این سلاح به‌صورت رسمی منتشر نشده است، زیرا کارایی آن به‌شدت وابسته به شرایط عملیاتی و عوامل محیطی است؛ عواملی نظیر مهارت خدمه، فاصله تا هدف، سرعت و ارتفاع پرواز هدف، شرایط جوی و کیفیت سامانه نشانه‌روی همگی نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان موفقیت این توپ ایفا می‌کنند؛ زد یو-۲۳ اساساً به‌عنوان یک سلاح با دقت تک‌گلوله بالا طراحی نشده، بلکه فلسفه عملکرد آن بر پایه ایجاد حجم بالای آتش استوار است، به‌گونه‌ای که نرخ آتش بسیار زیاد آن (در حدود ۲۰۰۰ گلوله در دقیقه) برای جبران دقت پایین‌تر هر گلوله به‌کار گرفته می‌شود؛در واقع، احتمال اصابت هر گلوله به‌تنهایی بسیار پایین و در حد کسری از درصد است، اما با شلیک رگبارهای کوتاه، تراکم آتش به‌طور قابل توجهی افزایش یافته و احتمال برخورد حداقل یک یا چند گلوله با هدف بیشتر می‌شود؛ در درگیری با اهدافی مانند بالگردها یا هواپیماهای با سرعت کم در فاصله نزدیک (حدود ۲ کیلومتر یا کمتر)، این توپ می‌تواند به سطح قابل قبولی از اصابت دست یابد، به‌ویژه اگر خدمه از تجربه کافی برخوردار باشند؛ با این حال، در برابر جنگنده‌های مدرن با سرعت بالا، احتمال اصابت به‌مراتب کاهش می‌یابد و نقش این سامانه بیشتر به ایجاد آتش بازدارنده، محدودسازی مانور دشمن و وادار کردن خلبان به تغییر مسیر یا ارتفاع پرواز محدود می‌شود تا انهدام مستقیم هدف؛ در مجموع، می‌توان گفت که موفقیت عملیاتی زد یو-۲۳ نه بر پایه دقت بالا، بلکه بر اساس ترکیب نرخ آتش زیاد، سادگی استفاده و توان ایجاد پوشش آتش متراکم در فضای درگیری شکل گرفته است.

اما در نسخه‌های ارتقایافته مانند ZU-23-2M یا ZU-23-30 سامانه‌های اپتوالکترونیکی، فاصله‌یاب لیزری و حتی موشک‌های دوش‌پرتاب مانند ایگلا نیز به آن افزوده شده‌اند؛ از نظر تاریخی، زد یو-۲۳ به یکی از پرکاربردترین سامانه‌های ضدهوایی جهان تبدیل شد و در ده‌ها کشور مورد استفاده قرار گرفت و در جنگ‌های مختلف از جمله جنگ‌های خاورمیانه، آفریقا و افغانستان نقش مهمی ایفا کرد؛ یکی از ویژگی‌های مهم این توپ، قابلیت نصب روی انواع خودروها (معروف به «تکنیکال») است که آن را به یک سلاح بسیار انعطاف‌پذیر برای جنگ‌های نامتقارن تبدیل کرده است؛ در مجموع، زد یو-۲۳ به‌دلیل سادگی، هزینه پایین، قابلیت اطمینان بالا و کارایی مناسب در برابر اهداف کم‌ارتفاع، همچنان یکی از شناخته‌شده‌ترین و پرکاربردترین توپ‌های ضدهوایی سبک در جهان محسوب می‌شود.

در نمایشگاه DEFEA 2025 که در آتن برگزار شد، شرکت دفاعی لهستانی WB Group یک کیت نوسازی کامل برای توپ ضدهوایی دولول ۲۳ میلی‌متری ZU-23-2 ارائه داد. این سیستم که در اصل طراحی شوروی بوده و در کشورهای متعددی به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد، در نسخه‌ای مدرن به نام ARM-28 ارائه می‌شود که برای افزایش قابلیت‌های تشخیص، هدف‌گیری و کنترل آتش آن و در عین حال کاهش تعداد اپراتورهای مورد نیاز طراحی شده است.

کیت نوسازی شامل چندین جزء کلیدی است: یک واحد کنترل الکترونیکی، موتورهای آزیموت و ارتفاع با کنترل‌های پشتیبان دستی، یک پنل کنترل، یک کنترل‌کننده جوی‌استیک، یک حلقه لغزشی برای اتصال چرخشی، یک منبع تغذیه مستقل و سیم‌کشی برای ادغام ماژولار

ارتقاء الکترومکانیکی ARM-28، ZU-23-2 را به یک پلتفرم نیمه خودکار یا از راه دور تبدیل می‌کند که مجهز به موتورهای الکتریکی دیجیتال است که امکان هدف‌گیری سریع و دقیق را در هر دو حالت برد و ارتفاع فراهم می‌کند. این سیستم را می‌توان یا توسط اپراتور با استفاده از یک کنترلر به سبک جوی‌استیک یا به طور خودکار از طریق اتصال به یک سیستم کنترل آتش خارجی کنترل کرد. یعنی نیازی به نشستن اپراتور پشت توپ نیست بلکه میتوان با کمک یک پنل از فاصله 50 متری نیز سیستم را کنترل کرد تا در صورت هدف قرارگرفتن توپ اپراتور صدمه نبیند .این سیستم با سایت‌های دیدبانی اپتیکی مدرن سازگار است و از استفاده از مهمات استاندارد OFZ و OFZT و همچنین گلوله‌های ردیاب ضد زره کالیبر فرعی APDS-T پشتیبانی می‌کند. کل سیستم از طریق یک واحد کنترل الکترونیکی متمرکز و یک پنل کنترل که شامل عملکردی برای برنامه‌ریزی مناطق بدون آتش است، مدیریت می‌شود.

یکی از عناصر اصلی این پیکربندی، سایت دیدبانی اپتیکی است که جایگزین سیستم قدیمی‌تر 2C27 شده و قابلیت‌های تصویربرداری حرارتی را در باند 8 تا 14 میکرومتر فراهم می‌کند. این سیستم دارای حساسیت حرارتی ≤80 mK، زوم اپتیکال 2x و 4x است، وضوح تصویر ۶۴۰ در ۴۸۰ پیکسل و میدان دید افقی ۱۸ درجه. این سیستم امکان تشخیص هدف را در شرایط دید ضعیف در بردهای تا ۷۰۰ متر برای پرسنل، ۲۰۰۰ متر برای خودروهای سبک و ۴۰۰۰ متر برای هواگردها را به شکل حرارتی فراهم می‌کند.این سیستم با کمک  دوربین دید حرارتی میتواند به شکل خودکار روی هدف قفل و ان را تعقیب کند . اپراتور میتواند تمام کار را با کشف هدف و قفل دوربین حرارتی روی هدف به رایانه کنترل اتش سپرد .در این روش رایانه کنترل اتش با محاسبه سرعت و زاویه هدف و فاصله تا هدف زاویه لوله توپ را برای تیراندازی دید به سمت هدف تنظیم میکند و یا اپراتور میتواند تنها با کمک دوربین دید حرارتی هدف را رصد کرده و خود دست به تنظیم چشمی هدف بزند این کار برای درگیری با اهداف زمین مناسب است.سیستم میتواند همزمان دو هدف را رهگیری کند ولی تنها توان درگیری همزمان به یک هدف وجود دارد.همچنین دوربین دید حرارتی اجازه میدهد در شب و یا روز و یا اب هوایی ابری و بارانی نیز دست به کشف و هدایت اتش بزند در حالی که عملا درگیری در شب با نسخه استاندارد ممکن نیست.سازنده مدعی است در صورت قفل روی هدف و استفاده از سامانه رایانه کنترل اتش برای هدایت اتش در این سیستم ،با شلیک یک دور شامل 20 گلوله احتمال انهدام هدف در برد اتش بیش از 75 درصد است.

میتوان بر روی بخش میانی توپ میتوان یک پاییه برای نصب دو تا سه موشک پدافندی مانند ایگلا روسی و یا پیورون لهستانی  نصب کرد که تا برد 5500 تا6000 متر و ارتفاع عمل حدود 3000 متر یعنی بردی بیشتر از گلوله های 23 میلیمتر بر ضد اهداف هوایی در صورت امکان به کار بروند

ادغام حسگرهای سرعت چرخش و یک واحد قدرت مستقل، امکان استقامت عملیاتی طولانی‌تر را با زمان کارکرد تا ۱۷ ساعت فراهم می‌کند. این سیستم از زاویه‌های ارتفاع از -۱۰ درجه تا +۹۰ درجه و چرخش 360 درجه نامحدود پشتیبانی می‌کند. حداکثر سرعت حرکت لوله های توپ با سیستم موتور برقی برای حرکت لوله زاویه‌ای 40 درجه  بر ثانیه در ارتفاع و 68.8 درجه بر ثانیه در جهت ، با حداکثر شتاب زاویه‌ای ۱ درجه بر ثانیه² است. این سیستم با برق ۲۴ ولت DC کار می‌کند و برای استفاده در دماهای بین -۳۰ درجه سانتیگراد تا +۵۰ درجه سانتیگراد طراحی شده است.

جمِر DJ-25 بخش اختصاصی این کیت ارتقاء برای اخلال و خنثی‌سازی پهپادها است که به شکل یک عنصر با چهار لوله با قطرهای مختلف سمت راست سامانه نصب شده است. این سامانه شامل یک تولیدکننده سیگنال پرقدرت (تا ۵۲ dBm) و آنتن‌های مارپیچی قدرتمند با بهره ۲۱ تا ۲۸ dBi است. این سیستم قادر است با اخلال در فرکانس‌های ۲.۴ و ۵.۸ گیگاهرتز و سامانه‌های موقعیت‌یابی GPS، گالیله و گلوناس، ارتباط پهپاد با اپراتور را به‌صورت فوری و کامل قطع کند.

به‌صورت اختیاری، سامانه DJ-25 می‌تواند در باند ۸۵۰ تا ۹۰۰ مگاهرتز نیز بر سیگنال‌های GSM اخلال ایجاد کند، که این امر علاوه بر اختلال در پهپادهای فعال در این فرکانس‌ها، به خنثی‌سازی بمب‌های دست‌ساز مبتنی بر شبکه موبایل نیز کمک می‌کند.

هدف کلی این برنامه نوسازی، ارائه استفاده انعطاف‌پذیرتر و خودکارتر از ZU-23-2 است. این سیستم می‌تواند در حالت‌های دستی، نیمه‌خودکار یا خودکار کار کند، با کاهش قابل توجه تعداد خدمه – از پنج به چهار نفر (فرمانده، اپراتور و دو بارگذار) – که نیاز به پرسنل را کاهش می‌دهد و در عین حال پاسخگویی سیستم را افزایش می‌دهد.

نوشته ارتقاء توپ ضد هوایی قدیمی ZU-23 در قالب برنامه ARM-28 اولین بار در پل تنگ. پدیدار شد.

پایگاه خبری پل تنگ – مهدی امرائی

مهدی امرائی