بررسی تجهیزات ارتش کمونیستی کوبا

به گزارش پایگاه خبری پل تنگ؛

پیروزی انقلاب کوبا در سال ۱۹۵۹ نقطه‌ی عطفی سرنوشت‌ساز در تاریخ این کشور و منطقه‌ی آمریکای لاتین بود. جنبشی که در ابتدا با شعارهایی چون عدالت اجتماعی، مبارزه با فساد و پایان دادن به دیکتاتوری فولخنسیو باتیستا آغاز شد، به‌تدریج مسیر خود را به سوی استقرار یک حکومت کمونیستی همسو با اتحاد جماهیر شوروی تغییر داد. فیدل کاسترو و همراهانش با تکیه بر نارضایتی عمومی، ضعف ساختارهای سیاسی پیشین و حمایت توده‌های محروم، قدرت را به دست گرفتند؛ اما این تحول انقلابی، خیلی زود به تمرکز کامل قدرت در دست حزب کمونیست و حذف نظام‌مند مخالفان سیاسی انجامید. از این مقطع، کوبا وارد دوره‌ای شد که بسیاری آن را آغاز «دوران سیاه» تاریخ معاصر این کشور می‌دانند؛ دورانی که با سرکوب آزادی‌های مدنی، نظامی‌سازی جامعه، کنترل شدید سیاسی و وابستگی عمیق به ساختارهای امنیتی و نظامی همراه بود. در این چارچوب، ارتش کوبا نه‌تنها به‌عنوان یک نیروی دفاعی، بلکه به‌مثابه یکی از ستون‌های اصلی حفظ حکومت کمونیستی و ابزار تثبیت ایدئولوژی حاکم شکل گرفت و نقش آن در حیات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور به‌طور فزاینده‌ای گسترش یافت.

هسته‌ی اصلی ارتش کمونیستی کوبا از نیروهای چریکی جنبش ۲۶ ژوئیه به رهبری فیدل کاسترو شکل گرفت؛ گروهی که از سال ۱۹۵۶ با جنگ‌های چریکی در کوه‌های «سیه‌را ماسترا» علیه حکومت باتیستا می‌جنگیدند. این نیروها در ابتدا یک ارتش کلاسیک نبودند، بلکه گروه‌های مسلح ایدئولوژیک بودند که وفاداری‌شان بیشتر به رهبران انقلاب و اهداف سیاسی آن بود تا به یک دولت ملی.

پس از سقوط باتیستا در ژانویه ۱۹۵۹، حکومت جدید به‌سرعت ارتش قدیمی کوبا را منحل یا پاکسازی کرد و ساختار تازه‌ای را تحت عنوان نیروهای مسلح انقلابی کوبا ایجاد نمود. از این زمان به بعد، ارتش نه‌تنها ابزار دفاعی کشور، بلکه یکی از پایه‌های اصلی تثبیت حکومت کمونیستی شد. با اعلام رسمی گرایش مارکسیستیلنینیستی حکومت در ۱۹۶۱ و نزدیکی کامل به اتحاد شوروی، ارتش کوبا آموزش، سازماندهی و تسلیحات خود را مستقیماً بر اساس الگوی بلوک شرق بازسازی کرد.

ارتش کمونیستی کوبا از ابتدای شکل‌گیری خود، حضوری فراتر از مرزهای ملی داشته و به‌عنوان یکی از فعال‌ترین نیروهای نظامی ایدئولوژیک دوران جنگ سرد شناخته می‌شود. نخستین تجربه‌های جنگی این ارتش به درگیری‌های داخلی پس از انقلاب ۱۹۵۹ بازمی‌گردد؛ زمانی که نیروهای مسلح انقلابی کوبا در عملیات‌های گسترده‌ای به سرکوب مخالفان سیاسی، بقایای ارتش باتیستا و گروه‌های ضدکمونیستی در مناطق مختلف کشور، به‌ویژه کوه‌های سیه‌را ماسترا و اسکامبرای، پرداختند. این درگیری‌ها نقش مهمی در تثبیت قدرت حکومت جدید و حذف هرگونه مقاومت مسلحانه داخلی ایفا کرد.

در سطح بین‌المللی، ارتش کوبا از اوایل دهه ۱۹۶۰ به‌طور مستقیم در تقابل با ایالات متحده قرار گرفت. مهم‌ترین نمونه‌ی این تقابل، تهاجم خلیج خوک‌ها در سال ۱۹۶۱ بود؛ عملیاتی که با حمایت آمریکا و توسط تبعیدیان کوبایی انجام شد، اما با واکنش سریع و سازمان‌یافته‌ی ارتش کوبا شکست خورد. این رویداد جایگاه ارتش را به‌عنوان ستون اصلی دفاع از حکومت کمونیستی تقویت کرد و روند نظامی‌سازی کشور را شتاب بخشید.

اوج نقش‌آفرینی جنگی ارتش کوبا در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ و در چارچوب سیاست «صدور انقلاب» و همسویی با بلوک شرق نمایان شد. کوبا با اعزام ده‌ها هزار نیروی نظامی به کشورهای آفریقایی، به‌ویژه آنگولا، اتیوپی و موزامبیک، به‌طور مستقیم در جنگ‌های داخلی و منطقه‌ای این کشورها مداخله کرد. در جنگ داخلی آنگولا، ارتش کوبا نقش تعیین‌کننده‌ای در حمایت از جنبش مارکسیستی MPLA ایفا نمود و در نبردهای گسترده‌ای علیه نیروهای شورشی و ارتش آفریقای جنوبی شرکت داشت. این عملیات‌ها، که گاه با تلفات سنگین انسانی همراه بود، کوبا را به یکی از بازیگران نظامی فعال جهان سوم در دوران جنگ سرد تبدیل کرد.

علاوه بر آفریقا، ارتش کوبا در قالب آموزش، پشتیبانی نظامی و اعزام مستشار، در کشورهای آمریکای لاتین نیز حضور داشت و از جنبش‌های چپ‌گرا در نیکاراگوئه، السالوادور و بولیوی حمایت کرد. این اقدامات، هرچند گاه به‌صورت غیرمستقیم انجام می‌شد، اما نشان‌دهنده‌ی ماهیت ایدئولوژیک و فراملی دکترین نظامی کوبا بود؛ دکتری که ارتش را نه صرفاً ابزار دفاع ملی، بلکه وسیله‌ای برای گسترش نفوذ سیاسی کمونیسم تعریف می‌کرد.

در مجموع، سوابق جنگی ارتش کمونیستی کوبا نشان می‌دهد که این نیرو از بدو تأسیس، درگیر جنگ‌های داخلی، رویارویی‌های مستقیم با قدرت‌های خارجی و مداخلات نظامی برون‌مرزی بوده و نقش آن همواره با اهداف سیاسی و ایدئولوژیک حکومت حاکم گره خورده است.

ارتش قانون اساسی کوبا در شکل اولیه‌ی خود نخستین‌بار در سال ۱۸۶۸ و هم‌زمان با آغاز «جنگ ده‌ساله» توسط انقلابیون کوبایی شکل گرفت و سپس در جریان جنگ استقلال کوبا در سال ۱۸۹۸ بار دیگر سازمان‌دهی شد. نیروی دریایی قانون اساسی کوبا نیز در خلال جنگ جهانی دوم و با حمایت ایالات متحده در نبردهای حوزه‌ی دریای کارائیب مشارکت داشت. با پیروزی انقلاب کوبا و سرنگونی حکومت فولخنسیو باتیستا، ارتش شورشی کوبا تحت رهبری فیدل کاسترو بازسازمان‌دهی شد و به ساختار کنونی نیروهای مسلح این کشور تبدیل گردید.

در دهه‌های پس از انقلاب، ارتش کوبا به‌سرعت گسترش یافت و به یکی از بزرگ‌ترین نیروهای نظامی منطقه تبدیل شد. تا ژوئیه ۱۹۸۱، شمار نیروهای ارتش به حدود ۲۰۰ هزار نفر می‌رسید که حدود ۶۰ هزار نفر از آنان را نیروهای ذخیره تشکیل می‌دادند. این نیرو شامل چندین تیپ زرهی، یگان‌های متعدد پیاده‌نظام و مکانیزه و گردان‌های مستقل بود و بخش قابل‌توجهی از تجهیزات آن را تسلیحات ساخت اتحاد جماهیر شوروی تشکیل می‌داد. در این دوره، ارتش کوبا به تانک‌های مختلفی از جمله T-54/55، T-34 و تانک‌های سنگین IS-2، خودروهای زرهی، توپخانه‌ی سنگین و موشک‌های زمین‌به‌زمین کوتاه‌برد مجهز بود که نشان‌دهنده‌ی وابستگی شدید نظامی این کشور به بلوک شرق بود.

در میانه‌ی دهه‌ی ۱۹۸۰، ساختار فرماندهی ارتش کوبا بر پایه‌ی سه فرماندهی جغرافیایی غربی، مرکزی و شرقی سازمان‌دهی شد و هر یک از این فرماندهی‌ها مسئولیت کنترل یگان‌های زرهی، مکانیزه و پیاده‌نظام در مناطق مشخصی از کشور را بر عهده داشتند. علاوه بر این، یک منطقه‌ی نظامی مستقل نیز برای کنترل جزیره‌ی جوانان ایجاد شده بود. این ساختار بیانگر میزان بالای نظامی‌سازی کشور و تمرکز حکومت کمونیستی بر کنترل سرزمینی از طریق نیروهای مسلح بود.

با پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد شوروی، ارتش کوبا وارد مرحله‌ای از کاهش نیرو و بازسازمان‌دهی شد. گزارش‌های مؤسسات نظامی بین‌المللی در دهه‌ی ۱۹۹۰ نشان می‌دهد که تعداد نیروهای ارتش به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافت و ساختار آن از مدل لشکری به مدل تیپی تغییر پیدا کرد. در همین دوره، ارزیابی‌های اطلاعاتی ایالات متحده حاکی از آن بود که سطح آمادگی یگان‌های زرهی و توپخانه‌ای ارتش به دلیل کمبود شدید آموزش، قطعات یدکی و سوخت کاهش یافته و توان انجام عملیات مؤثر در مقیاس بزرگ محدود شده است. با این حال، این گزارش‌ها تأکید می‌کردند که کوبا همچنان قادر است در برابر تهدیدات منطقه‌ای مقاومت قابل‌توجهی از خود نشان دهد.

در اواخر دهه‌ی ۱۹۹۰، ارتش انقلابی کوبا بخش عمده‌ای از نیروی انسانی نظامی کشور را در اختیار داشت و متشکل از نیروهای فعال، ذخیره و مشمولان خدمت وظیفه بود. ساختار این نیرو شامل تیپ‌های زرهی، تیپ‌های پیاده‌نظام مکانیزه، یگان‌های هوابرد، یگان‌های ذخیره و تیپ مرزی بود و سامانه‌های پدافند هوایی نیز نقش مهمی در سازمان رزم آن ایفا می‌کردند. تا اواخر دهه‌ی ۲۰۰۰، شمار نیروهای ارتش کوبا به حدود ۳۸ هزار نفر کاهش یافت که نشان‌دهنده‌ی ادامه‌ی روند کوچک‌سازی، در عین حفظ کارکرد سیاسی و امنیتی ارتش به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی بقای حکومت کمونیستی در کوبا بود.

تجهیزات ارتش کوبا در دوران جنگ سرد باقی مانده این کشور در همان زمان هم بسیار فقیر بود و تقریباً تمام ارتش خود را با کمک‌های مالی شوروی ساخت. زمانی که شوروی فروپاشید کمک‌های مالی نیز قطع شد برای همین عملاً از بعد از دوران شوروی تاکنون این ارتش هیچ سلاح جدیدی دریافت نکرده لیست و دارایی‌های این ارتش کاملاً متعلق به جنگ سرد است

بخش یادی از دارایی‌های این ارتش ها بر روی کاغذ وجود دارند و عملاً بعد از سال‌های درازی کاملاً زمین‌گیر هستند و نداشتن منابع کافی و حساسیت ایالات متحده بر روی کوبا و سخت‌گیری به کشورهای دیگر برای فروش سلاح به آنها باعث شده که ارتش کوبا تبدیل به موزه جنگ سرد شوروی شود

نیروی زمینی کوبا از چندین تپانچه کمری استفاده می‌کند ولی تپانچه مشهور آنها تپانچه ماکاروف ساخت شوروی است این تپانچه از دهه ۱۹۵۰ وارد خدمت کوبا شده و همچنان در خدمت است

سلاح استاندارد تهاجمی ارتش کوبا سلاح ای کی 47 کلاشینکف است که دوران جنگ سرد در این کشور باقی مانده و همچنان اصلی‌ترین سلاح آن‌هاست.  این کشور خود این سلاح را تولید نمی‌کند و عمده آن وارداتی از شوروی و یا کشورهای اروپای شرقی است . گرچه در این کشور نسخه‌های ساخت چین و کره شمالی هم دیده می‌شود مسلسل پیاده نظام آنها مسلسل آرپی کا و مسلسل پی کا ام مسلسل توسط آنها را تشکیل می‌دهد مسلسل سنگین کالیبر ۵۰ دوشکا نیز از جمله مسلسل‌های موجود در کوبا است که بر روی نفربرها تانک‌ها و خودروهای تاکتیکی نصب می‌شود

سلاح تک تیراندازی اس وی دی دراگونوف سلاح تک تیراندازی اصلی ارتش کوبا است و در بخش راکت انداز نیز از راکت اندازهای آر پی جی ۷ و تعداد محدودی آر پی جی 29 استفاده می شود

در زمینه سلاح‌های ضد تانک بزرگ نیز این ارتش مجهز به راکت انداز  غیر هدایت شونده اس پی جی-9 است و تنها دو نوع موشک ضد تانک است یکی موشک ضد تانک مالیوتکا و دیگری موشک ضد تانک فوگوت است. البته موشک ضد تانک اصلی موشک مالیوتکا است که دست کم ۲۰۰۰ تیر از آنها در دهه ۸۰ تحویل کوبا شده است

در بحث نفربرهای زرهی نیز ناوگان فرسوده‌ای که عمدتاً طراحی دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ است در خدمت کوبا می‌باشد حدود ۱۶۰ دستگاه نفربر چرخدار آبی‌ خاکی بی تی آر ۶۰ پی طی دو سری تحویل کوبا شده بعدها تعدادی از آنها  مجهز به برجک تانک تی ۵۵ شده و تبدیل به تانک سبک پشتیبانی شده است  همچنین بی تی آر ۴۰ و همین تعداد بی تی آر ۱۵۲ در خدمت است که هر دو طراحی دهه ۱۹۵۰ هستند .تنها نفربر شنیدار مسلح این کشور حدود ۸۰ نفربر بی‌ام‌پی ۱ است که در دهه ۱۹۸۰ تحویل کوبا شده و توان شلیک موشک ضد تانک مالیوتکا نیز دارد. تنها سه نمونه تانک در خدمت ارتش کوبا است

اول تانک سبک پی تی ۷۶ که ۶۰ دستگاه از آن در اواخر دهه ۶۰ تحویل کوبا شده دو تانک دیگر شامل تانک تی ۵۵ و تانک تی ۶۲ است

تانک تی ۵۵ پرتعدادترین تانک این ارتش است که در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ طی چند سری بیش از ۱۳۰۰ دستگاه از آن تحویل کوبا شده.بخشی از این تانک ها از خدمت خارج شدند و از برجک و شاسی انها استفاده می شود. تانک دیگر در خدمت نیست و بیشتر از شاسی ان استفاده می شود و یا توپ و برجک بر روی خودرو های دیگر نصب شده است.بخشی از تانک های تی55 تحویلی در دهه1970 به شکل دست دوم از نوع تی55 ای ام نسخه ارتقا یافته مجهز به سیستم اتش ولنا و زره بیشتر بود.  ولی تانک تی ۶۲ است که حدود ۲۰۰ دستگاه از آن در میانه دهه 1980 تحویل این کشور شده است که بخشی از انها از نسخه تی62 ام با سیستم اتش ولنا بوده اند .این کشور از آن زمان نیز به بعد هیچ تانکی دریافت نکرده مشخصاً البته تمامی وارد گفته شده نیز در خدمت نمی‌باشد.

در زمینه توپخانه سنگین نیز تقریباً تمامی دارایی کوبا نسخه‌های کششی است که شامل انواع ۱۲۲ و ۱۳۰ و ۱۵۲ میلیمتری ساخت شوروی است که برخی از آنها ریشه در جنگ جهانی دوم نیز دارند.حدود   ۶۰۰ دستگاه سیستم توپخانه از انواع 122 میلیمتری دی30 ، 130 میلیمتری ام ۴۶ و ۱۵۲ میلیمتری دی20 در خدمت است

البته تعداد محدودی سیستم توپخانه ۱۲۲ میلیمتری گاوازلیکا نیز در خدمت است که حدود ۲۰ تا ۳۰ دستگاه از آن در دهه ۱۹۸۰ تحویل شده است

سیستم توپخانه برد بلندتر به سیستم‌های راکتی توپخانه‌ای محدود می‌شود.  حدود ۲۰۰ دستگاه راکت انداز کامیون سوار ۱۴۰ میلیمتری و ۱۲۲ میلیمتری از انواع بی‌ام ۱۳ و بی ام ۲۱ گراد در خدمت کوبا است

در زمینه پدافند هوایی پرتعدادترین سیستم پدافندی نیروی زمینی توپ ۲۳ میلیمتری دولول زد اس یو ۲۳ است که صدها دستگاه از آن در خدمت است. همچنین صدها دستگاه مسلسل دفاع هوایی ۱۴.۵ میلیمتری زد پی یو نیز در خدمت کوبا است

در دهه ۱۹۷۰ آنها ۵۰ دستگاه توپ دفاع هوایی هدایت راداری شیلکا را نیز دریافت کردند مشخص نیست چقدر از آنها در خدمت است

همچنین در بحث دفاع هوای موشکی کوتاه برد ، این کشور حدود ۱۰۰۰ تیر موشک پدافند هوای کوتاه برد قابل حمل استرلا در دهه ۷۰ تحویل گرفته، دست کم ۵۰۰ موشک سام ۱۴ نیز که آن نیز یک موشک قابل حمل دفاع هوای قابل حمله است در دهه ۸۰ تحویل شده آخرین سامانه پدافندی که کوبا از شوروی دریافت کرده ۱۰۰ موشک پدافند هوای ایگلا است سامانه ارتفاع کم قابل حمل توسط انسان است

ولی همچنان سیستم‌های ارتفاع پایین دیگری نیز در خدمت کوبا است که اکثراً به شکل متحرک بر روی سیستم‌های پدافندی نصب می‌شود برای نمونه  در دهه ۱۹۸۰ این کشور ۴۰ دستگاه سامانه پدافند هوایی استرلا ۱۰ با حدود ۱۰۰۰ موشک برای آن دریافت کرده است ، تعداد کمتر از ۱۰ دستگاه سامانه اوسا نیز که یک سیستم ارتفاع پایین هدایت در خط دید رادار است نیز با حدود ۴۰۰ موشک دریافت شده است

در زمینه سامانه سامانه‌های پدافند هوایی میانبرد و هدایت راداری تمامی این تجهیزات متعلق به دهه ۵۰ و ۶۰ میلادی هستند

۲۴ آتش بار سامانه پدافند هوایی سام ۲ در دهه ۱۹۶۰ با ۶۰۰ موشک دریافت شده .این سامانه از نخستین سامانه‌های پدافند هوایی ساخت شوروی است.این موشک دارای لانچر پرتاب ثایت است ،کوبا تعدادی از پرتابگرها را روی شاسی تانک تی55 سوار کرده است

همچنین در همان دهه ۲۰ آتشبار سامانه سام ۳ با ۴۰۰ موشک دریافت شده است و پیشرفته‌ترین سامانه پدافند هوایی این کشور در دهه ۱۹۷۰ تحویل این کشور شده است که شامل پاییز شامل ۳ آتشبار هر آتش بار شامل ۳ واحد آتش سامانه پدافند سام ۶ با ۲۰۰ موشک تحویل شده  کوبا از آن زمان هیچ سامانه پدافندی دریافت نکرده و هیچ ارتقایی روی این سامانه‌ها انجام نداده

نیروی هوایی کوبا

سپاه هوانوردی ارتش کوبا در ۵ ژوئیه ۱۹۱۳ با در اختیار داشتن یک فروند هواپیمای آب‌نشین Curtiss F تشکیل شد.در ۱۸ مه ۱۹۱۹ با ۹ فروند هواپیمای آموزشی Curtiss JN-4D Jenny ایجاد گردید. در ۱۸ آوریل ۱۹۳۲، هواپیماهای CAEC نیروهای شورشی مورد حمایت آمریکا را که در شهر گیبارا علیه خراردو ماچادو فعالیت می‌کردند، بمباران کردند؛ این نیروها در پی این حملات شهر را ترک کردند.

در ۲۳ آوریل ۱۹۵۲ و پس از کودتای مورد حمایت ایالات متحده به رهبری فولخنسیو باتیستا در ۱۰ مارس همان سال، نیروی هوایی با ادغام دوباره عملیات‌های ارتش و نیروی دریایی، تحت عنوان «نیروی هوایی ارتش کوبا سازمان‌دهی مجدد شد. ایالات متحده آموزش نظامی، هواپیماهای ترابری و جنگنده‌هایی مشابه با آنچه در ارتش آمریکا به کار می‌رفت در اختیار کوبا قرار داد.

با پیروزی انقلاب کوبا و سقوط دولت فولخنسیو باتیستا در پایان سال ۱۹۵۸، دولت جدید به رهبری فیدل کاسترو بیشتر هواپیماها و تجهیزات رژیم پیشین را به ارث برد. بازداشت بسیاری از کارکنان نیروی هوایی پیشین، از جمله ۴۰ خلبان، باعث کمبود نیروی انسانی برای بهره‌برداری از هواپیماها شد. همچنین کمبود قطعات یدکی و تحریم تسلیحاتی الهام‌گرفته از سیاست‌های آمریکا، تلاش برای تهیه هواپیماهای جایگزین را با دشواری روبه‌رو کرد.

در آوریل ۱۹۶۱، تبعیدیان کوبایی مورد حمایت سازمان سیا با هدف سرنگونی دولت کاسترو به کوبا حمله کردند (تهاجم خلیج خوک‌ها). این تهاجم در ۱۷ آوریل با حملات هوایی به فرودگاه‌های کوبا آغاز شد تا نیروی هوایی انقلابی پیش از عملیات زمینی نابود شود و چندین هواپیمای آن از بین رفت. با این حال، هواپیماهای باقی‌مانده در ۱۹ آوریل علیه نیروهای مهاجم وارد عمل شدند و یک کشتی ترابری به نام Rio Escondido را غرق کرده و به کشتی Houston آسیب جدی وارد کردند که در نتیجه آن بخش عمده‌ای از تدارکات مهاجمان از بین رفت.

پیرو انقلاب و بحران موشکی کوبا، هواپیماهای آمریکایی فرسوده و از رده خارج شدند، اما اتحاد جماهیر شوروی با ارسال نخستین جنگنده‌های جت شامل MiG-15bis، MiG-15R و MiG-15UTI و همچنین هواپیماهای ترابری مانند An-2 و Il-14 به کمک کوبا آمد.

در سال ۱۹۶۹، ضعف پوشش راداری در جنوب ایالات متحده زمانی آشکار شد که یک جنگنده MiG-17 کوبایی بدون شناسایی قبلی در پایگاه هوایی هومستد در فلوریدا فرود آمد. دو سال بعد نیز یک فروند انتنوف An-24 به طور مشابه بدون اطلاع قبلی در فرودگاه بین‌المللی نیواورلئان فرود آمد.

در دهه ۱۹۸۰، کوبا با کمک اتحاد شوروی توانست قدرت خود را در خارج از مرزها، به‌ویژه در آفریقا، به نمایش بگذارد. در این دوره، جنگنده‌های جت و هواپیماهای ترابری برای پشتیبانی از عملیات در مناطق درگیری مانند آنگولا و اتیوپی اعزام شدند.

در اواخر دهه ۱۹۸۰، کوبا برنامه‌ای برای خرید ۴۵ فروند میگ 29 از شوروی، شامل نسخه‌های آموزشی، تدوین کرد. اما با فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱، این برنامه متوقف شد و تنها 12 فروند نسخه تک سرنشینه و دو فروند نسخه اموزشی تحویل شد

در سال ۱۹۹۰، نیروی هوایی کوبا بهترین تجهیزات را در میان کشورهای آمریکای لاتین در اختیار داشت و حدود ۲۳۰ هواپیمای بال‌ثابت وارد کرده بود. هرچند آمار دقیقی در دست نیست، تحلیل‌گران غربی برآورد می‌کنند که دست‌کم ۱۳۰ فروند (که تنها ۲۵ فروند عملیاتی هستند) همچنان در خدمت باقی مانده‌اند و در میان ۱۳ پایگاه هوایی نظامی جزیره مستقر هستند.

نیروی هوایی کوبا که تا دهه ۱۹۸۰ قدرت قابل توجهی داشت، اکنون با کاهش توان رزمی مواجه است. جنگنده‌های عملیاتی تأییدشده عمدتاً شامل MiG-29 و MiG-21 هستند. با وجود آنکه این کشور زمانی بیش از ۵۰ فروند MiG-23 در اختیار داشت (که در سال ۲۰۱۱ سه فروند آن عملیاتی تأیید شده بود)، در حال حاضر این هواپیماها در خدمت عملیاتی نیستند. همچنین برآورد می‌شود ۱۲ فروند هواپیمای ترابری و آموزشی عملیاتی، از جمله L-39C و بالگردهایی مانند Mil Mi-8، Mil Mi-17 و Mil Mi-24 Hind، در اختیار داشته باشد.

در سال ۲۰۱۰، رائول کاسترو دستور داد تمامی خلبانان MiG-29 آموزش کامل ببینند؛ آنان اکنون سالانه بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ ساعت پرواز انجام می‌دهند، افزون بر تمرین‌های واقعی نبرد هوایی. به دلیل محدودیت زمان پروازی، یگان‌های MiG-21 زمان بیشتری را در شبیه‌سازها می‌گذرانند و مهارت‌های پروازی خود را از طریق شرکت غیرنظامی «Aerogaviota» حفظ می‌کنند. گفته می‌شود تا ۲۰ فروند MiG-23 نیز از همین روش آموزشی استفاده می‌کنند، اما مشخص نیست چه تعداد از آن‌ها عملیاتی هستند.

برآوردهای نظامی بین‌المللی نشان می‌دهد که تعداد پرسنل این نیرو در سال‌های اخیر حدود ۸ تا ۱۰ هزار نفر است؛ این رقم شامل خلبانان، کادر فنی، پدافند هوایی، یگان‌های موشکی زمین‌به‌هوا و نیروهای پشتیبانی می‌شود. البته مانند سایر بخش‌های ارتش کوبا، آمار رسمی دقیق منتشر نمی‌شود و ارقام موجود مبتنی بر ارزیابی‌های منابع خارجی است. از نظر پایگاه‌های هوایی، کوبا در گذشته بیش از ده پایگاه فعال داشت، اما در حال حاضر تعداد پایگاه‌های عملیاتی اصلی کاهش یافته و برآورد می‌شود حدود ۵ تا ۷ پایگاه هوایی فعال یا نیمه‌فعال در کشور وجود داشته باشد. مهم‌ترین آن‌ها شامل پایگاه هوایی San Antonio de los Baños Air Base به عنوان اصلی‌ترین مرکز عملیاتی جنگنده‌ها، پایگاه هوایی Holguín Air Base در شرق کشور و پایگاه هوایی Santa Clara Air Base در مرکز کوبا است. برخی پایگاه‌های دیگر نیز به صورت ذخیره، آموزشی یا با فعالیت محدود مورد استفاده قرار می‌گیرند. در مجموع، نیروی هوایی کوبا نسبت به دوران اوج خود کوچک‌تر شده، اما همچنان شبکه‌ای از پایگاه‌های پراکنده برای پوشش سراسری حریم هوایی کشور و پشتیبانی از سامانه‌های پدافند هوایی در اختیار دارد.

نیروی هوای کوبا از دهه ۱۹۵۰ شروع به دریافت جت‌های جنگنده میگ از شوروی کرد البته این حکومت از حکومت قبلی تعدادی هواپیمای آمریکایی مانند هواپیمای پی ۴۷ متعلق به جنگ جهانی دوم و یا جت آموزشی تی ۳۳ نخستین جت آموزشی جهان را نیز دریافت کرده بود. طی چند سال اول تشکیل حکومت ارتش کوبا هواپیمای دریافت نکرد ولی بین سال 1960 تا 1965 موجی از هواپیماهای ساخت شوروی وارد نیروی هوایی کوبا شد. نخستین هواپیما رزمی ساخت شوروی در خدمت کوبا میگ ۱۵ بود که در سال ۱۹۶۰ دو فروند آن وارد خدمت نیروی هوایی کوبا شد به سرعت در همان سال و سال بعد آن ۵۰ فروند میگ ۱۵ شامل ۲۰ فروند نسخه آموزشی رزمی دو سرنشین تحویل شد  و این سفارش با دریافت ۸۰ فروند میگ ۱۷ در سال بعد تکمیل شد

در سال ۱۹۶۱ نیروی هوایی کوبا وارد عصر مافوق صوت شد و ۱۲ فروند جنگنده میگ ۱۹ از شوروی دریافت کرد ولی دریافت تعداد بیشتری از این جنگنده رها شد زیرا هم اکنون کوبا به دنبال نخستین جنگنده ساخت شوروی با سرعت بیش از دو ماخ یعنی جنگنده میگ ۲۱ بود . ۵۰ فروند میگ ۲۱ اف که نسل اول این جنگنده بود در سال ۱۹۶۱ وارد کوبا شد و ۶۰ فروند دیگر البته از نوع ام اف نسل دوم این جنگنده که دارای سوخت بیشتری بود در سال ۱۹۷۰ تحویل شد . اینگونه میگ ۲۱ تبدیل به پرتعدادترین جنگنده نیروی هوایی کوبا تاکنون شد  . البته دست کم ۷۷ فروند میگ ۲۱ نسخه بیز که از نسل سوم جنگنده‌های میگ ۲۱ است نیز در دهه ۱۹۷۰ دریافت شد کوبا به دنبال دریافت تعداد بیشتری میگ ۲۳ بود  و ولی به دلیل هزینه بالاتر تصمیم گرفت میگ ۲۱ را خریداری کند

در دهه ۱۹۷۰ کوبا دست به دریافت 7 فروند میگ23 از نسخه ام اس زد .میگ23 ام اس نسخه صادراتی میگ23 ام بود ولی رادار و تسلیحات پیشرفته این نسخه ام را نداشت. اگرچه دارای موتور میگ23 ام بود ولی دارای رادار و تسلیحات میگ21 بود .در نهایت 12 فرند از این جنگنده دوباره درسال 1977 سفارش داده شد. نبود یک جنگنده تهاجمی در خدمت نیروی هوایی کوبا باعث شد تا کوبا ۴۵ فروند میگ ۲۳ بی ان نسخه تهاجمی میگ ۲۳ را دریافت کند  .  این جنگنده همین چند سال پیش نیز در خدمت بود ولی هم اکنون دیگر در خدمت نیست

کوبا برای تجهیزات جنگنده‌های میگ ۲۱ و ۲۳ خود طی ۳ سری دست کم ۲۰۰۰ تیر موشک فروسرخ کا ۱۳ دریافت کرد. وجود این موشک‌های پیشرفته‌تری نیز در خدمت بود حدود ۱۵۰ تیر موشک فروسرخ کوتاه برد آر ۶۰ برای نصب بر روی میگ ۲۳ ام اس سفارش داده شد همچنین ۴۰ فروند موشک آر ۲۳ البته در نسخه فروسرخ نیز برای میگ23 سفارش داده شد.

پیشرفته‌ترین و آخرین جنگنده نیروی هوای کوبا میگ ۲۹ بود. ابتدا سفارش بالای 45 فروند بود ولی با فروپاشی شوروی در نهایت 12 تا14 فروند تحویل شد . 150 تیر موشک آر ۶۰ و حدود ۵۰ تیر موشک هوا به هوای ار ۲۷ در نسخه‌های فروسرخ و هدایت رادار نیمه فعال نیز برای آنها دریافت شد

با وجود این تنها چیزی که هم اکنون از لیست دریافتی باقیمانده حدود ۵ تا ۷ فروند میگ ۲۹ و بین ۱۰ تا ۱۲ فروند میگ ۲۱ است  که این تنها دارایی جنگی نیروی هوای کوبا است

در بخش لجستیکی کمتر از ۱۰ فروند هواپیمای ترابری شامل حدود ۵ فروند هواپیمای خانواده آنتونوف ۲۴ و یک فروند هواپیمای ایلوشین ۷۶ در خدمت است و از حدود ۷۰ فروند بالگرد میل ۸ و ۱۷ که طی دهه‌ها ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ از شوروی تحویل گرفته شده حدود ۲۰ فروند آن در خدمت است

حدود ۱۵ فروند میل ۲۴ دی هایند به عنوان تنها بالگرد تهاجمی ساخت شوروی به کوبا تحویل داده شد که ۵ یا حتی کمتر از آن در خدمت است

نیروی دریایی انقلابی کوبا

نیروی دریایی کوبا یکی از شاخه‌های اصلی نیروهای مسلح این کشور است که نقش مهمی در دفاع ساحلی، کنترل آب‌های سرزمینی و مقابله با تهدیدات نامتقارن ایفا می‌کند. با توجه به موقعیت جغرافیایی کوبا در دریای کارائیب و نزدیکی آن به ایالات متحده، این نیرو همواره از اهمیت راهبردی ویژه‌ای برخوردار بوده است.

پیشینه تاریخی

پیش از انقلاب سال ۱۹۵۹، نیروی دریایی کوبا با عنوان «نیروی دریایی قانون اساسی» فعالیت می‌کرد. این نیرو در جریان جنگ جهانی دوم نقش فعالی داشت و در تاریخ ۱۵ مه ۱۹۴۳ موفق شد زیردریایی آلمانی German submarine U-176 را غرق کند؛ رویدادی که جایگاه کوبا را در میان متحدان جنگ تقویت کرد.

پس از انقلاب کوبا و روی کار آمدن دولت به رهبری کاسترو ، ساختار نیروهای مسلح از جمله نیروی دریایی دگرگون شد و این کشور به یکی از متحدان اصلی شوروی در نیمکره غربی تبدیل شد. در دوران جنگ سرد، نیروی دریایی کوبا توسعه قابل توجهی یافت و توانست چندین عملیات مهم انجام دهد؛ از جمله توقیف کشتی‌های باری Leyla Express و Johnny Express که به فعالیت‌های مرتبط با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا سیا نسبت داده می‌شدند.

در اواخر دهه ۱۹۸۰، نیروی دریایی کوبا حدود ۱۲ هزار نیرو، سه زیردریایی، دو ناوچه مدرن مجهز به موشک هدایت‌شونده و شمار زیادی شناور گشتی و مین‌روب در اختیار داشت. با فروپاشی اتحاد شوروی، بسیاری از تجهیزات ساخت شوروی از رده خارج یا حتی برای ایجاد صخره‌های مصنوعی در دریا غرق شدند و توان عملیاتی نیرو به‌طور محسوسی کاهش یافت.

در دهه‌های اخیر، نیروی دریایی کوبا تمرکز خود را بر دفاع ساحلی، مقابله با قاچاق مواد مخدر و کنترل مهاجرت غیرقانونی گذاشته است. برآوردها نشان می‌دهد که این نیرو اکنون حدود ۳ هزار نفر پرسنل دارد که بخشی از آن‌ها را نیروهای تفنگدار دریایی موسوم به «Desembarco de Granma» تشکیل می‌دهند.

نیروی دریایی کوبا در دهه ۱۹۶۰ ۱۹۸۰ طی بازی‌سازی که برای نوسازی نیروی دریای انجام شد تجهیزاتی از شوروی دریافت کرد .این نیرو متکی به شناورهای کوچک مانند  قایق تندرو موشک انداز و یا قایق‌های اژدر افکن بود اگرچه در سوابق خود استفاده از زیردریایی را نیز دارد

شناور ۱۹۰۰ تنی کلاس کنی با نام پروژه ۱۱۵۹ که سه فروند آن در دهه ۱۹۸۰ تحویل این کشور شد که البته همگی به شکل دست دوم بود . این شناور به عنوان یک شناور ضد زیردریایی در شوروی به خدمت گرفته شد و مجهز به دو توپ ۷۶ میلیمتری سینه ۴ موشک ضد کشتی پی ۱۵ موشک های پدافندی اوسا و تسلیحات ضد دریایی بود  که نظر می‌رسد به دلیل سن بالا دیگر این شناورها در خدمت نیستند

۲۰ فروند قایق تندرو موشک انداز کلاس اوسا در دهه 1970 و 1980 تحویل این کشور شد . این شناورها دارای توان حمل ۴ موشک ضد کشتی پی ۱۵ هستند و انتظار می‌رود همچنان ۶ فروند آنها در خدمت باشد. حداقل ۴۰ فروند اژدر افکن از دو کلاس مختلف تحویل این کشور شدند که دارای ۲ تا ۴ لوله اژدر افکن بر روی خود بودند که همچنان انتظار می‌رود تعدادی از آنها البته بیشتر مسلح به مسلسل سنگین برای گشت دریایی استفاده شوند

یک ناوچه سبک

یا همان پروژه ۱۲۴۱ در سال ۱۹۹۰ تحویل کوبا شد که از جمله آخرین شناورهای تحویل شده به کوبا است. این شناور مجهز به موشک نیست و دارای توپ ۷۶ میلیمتری خودکار سینه سیستم گاتلینگ ای کی630 و راکت ضد زیردریایی است

بزرگترین شناور نیروی دریایی کوبا ۲ ناوچه ۳۲۰۰ تنی گشتی است که توان حمل ۲ تا ۴ موشک ضد کشتی پی15 و تعداد توپ خودکار را دارد. این شناور بیشتر برای گشت دریایی به کار می‌رود.این دو شناور 1970 و 1980 تحویل شده اند

کوبا زمانی دارای زیردریایی نیز بود. این کشور در دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ دست کم سه زیردریایی دیزل الکترونیک کلاس فاکس تور از شوروی دست دوم دریافت کرد. ولی با فروپاشی شوروی و قطع کمک مالی شوروی به دلیل هزینه بالا در دهه ۹۰ همگی از خدمت خارج شدند  .بخشی از این زیردریایی‌ها اوراق و به شکل قطعات به کره شمالی داده شدند..بعد از ان کوبا بر اساس زیر دریایی های ساخت کره شمالی با کمک این کشور دست به توسعه یک زیر دریایی کوچک حاوی دو اژدر کرد که گفته شده دست کم یکی از انها وارد خدمت شد

همانطور که گفته شد اکثر شناورهای نیروی دریایی کوبا مسلح به موشک پی ۱۵ هستند که اولین موشک ضد کشتی کشتی پرتاب شوروی است. این موشک در دهه ۶۰ واحد خدمت شد و حداقل ۲۳۰ تیر از این موشک در سه سری از نوع پی ۱۵ یو ترمیت با سیستم هدایت رادار فعال و برد ۴۰ کیلومتر تحویل این نیرو شد.

نیروی دریایی کوبا دست کم دو بالگرد کشت دریایی و ضد زیر دریایی میل14 نیز در خدمت دارد که انها را در دهه1970 دست دوم از شوروی دریافت کرد .

نیروی دریایی کوبا مانند تمام بخش‌های آن بسیار فرسود است شناورهای آن متعلق به دهه ۵۰ و ۶۰ هستند موشک ضد کشتی پی ۱۵ نسل اول موشک‌های ضد کشتی جهان هستند که عملاً از خدمت خارج شدند و هیچ قدرت رزمی ندارند .این نیرو عملاً تنها می‌تواند در آب‌های ساحلی خود گشت زنی کند

 

 

مقالات مشابه

ارتش ونزوئلا

نوشته بررسی تجهیزات ارتش کمونیستی کوبا اولین بار در پل تنگ. پدیدار شد.

پایگاه خبری پل تنگ – مهدی امرائی