سامانه پدافند ارتفاع پایین FK-3000 ساخت چین

به گزارش پایگاه خبری پل تنگ؛

در دههٔ اخیر، تحولات سریع در حوزهٔ فناوری‌های هوافضا، افزایش تهدیدهای نوین در میدان نبرد و گسترش توان پهپادی و موشکیِ بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، نیاز کشورها به سامانه‌های پدافند هوایی چندلایه و واکنش‌سریع را به‌طور چشمگیری افزایش داده است.چین نیز که در سال‌های گذشته با شتاب بالایی در حال توسعهٔ توان دفاعی خود بوده، در پاسخ به همین روند، به طراحی و تولید سامانهٔ FK-3000 روی آورد؛ سامانه‌ای پدافندی با واکنش بسیار سریع، قابلیت درگیری هم‌زمان با چند هدف، و تمرکز ویژه بر مقابله با تهدیدات نزدیک از جمله پهپادها، موشک‌های کروز، مهمات سرگردان و هواگردهای کم‌ارتفاع.

ظهور گستردهٔ پهپادهای رزمی ارزان‌قیمت، کوچک و پنهان‌کار  که در جنگ‌های اخیر نقش تعیین‌کننده‌ای پیدا کرده‌اند ، به‌ویژه پس از درگیری‌های اوکراین، قفقاز و خاورمیانه، شکاف‌هایی را در ساختار پدافندی سنتی آشکار کرد. چین با مشاهدهٔ این روند و نیز با در نظر گرفتن الزامات دفاعی پیرامون تایوان، دریای جنوبی چین و پایگاه‌های فرامرزی، دریافت که برای تکمیل شبکهٔ دفاع هوایی لایه‌به‌لایهٔ خود، نیازمند سامانه‌ای است که بتواند نه‌تنها به تهدیدات کلاسیک واکنش دهد، بلکه قادر باشد حجم بالای حملات پهپادی و موشکی مدرن را نیز در فواصل کوتاه و متوسط دفع کند. سامانهٔ FK-3000 پاسخی مستقیم به همین ضرورت است؛ سامانه‌ای که طراحی آن ترکیبی از موشک‌های واکنش سریع، توپ‌های هدایت‌شونده و رادارهای آرایه‌فازی مدرن است و می‌تواند در قالب دفاع نقطه‌ای، دفاع منطقه‌ای کوتاه‌برد و اسکورت کاروان‌ها یا پایگاه‌های حیاتی به‌کار گرفته شود.

این سامانه که توسط شرکت صنایع هوافضای چین (CASIC) و در پاسخ به افزایش استفاده از پهپادهای کم‌هزینه و مهمات سرگردان در جنگ‌های مدرن توسعه یافته، نخستین‌بار در نمایشگاه هوایی ژوهای ۲۰۲۲ به‌طور عمومی معرفی شد.

برد رهگیری FK-3000 حدود ۰٫۳ تا ۱۲ کیلومتر است و فاصله میان سامانه‌های بسیار کوتاه‌بردِ صرفاً توپ‌محور و سامانه‌های موشکی میان‌برد را که برای مقابله با ده‌ها هدف کوچک و ارزان مناسب نیستند، پُر می‌کند.

رسانه‌های چینی تأکید می‌کنند که طراحی این سامانه تحت تأثیر درس‌های جنگ اوکراین و سایر درگیری‌ها بوده است؛ جایی که انبوه پهپادهای بی‌سرنشین ارزان‌قیمت و مهمات سرگردان دقیق، خسارات قابل‌توجهی به زیرساخت‌ها و نیروهای خط مقدم وارد کردند. FK-3000 برای دفاع از زیرساخت‌های حیاتی و یگان‌های مستقر در خط مقدم در برابر حملات اشباعی هوایی در ارتفاع پایین، و مقابله با تهدیداتی مشابه پهپادهای شاهد ایرانی طراحی شده است.

سامانه FK-3000 بر پایه خودروی چرخ‌دار ۶×۶ شانشی SX2220 با تحرک بالا ساخته شده و دارای کابین زرهی و برجک چرخان بدون‌سرنشین است که تسلیحات و سامانه‌های حسگری را حمل می‌کند. اس ایکس 2220 که بر اساس ام977 امریکایی ساخته شده دارای یک موتور دیزل 350 تا450 اسب بخاره بسته به مدل است  و میتواند تا 7 تن بار را با سرعت100 کیلومتر بر ساعت به برد 800 کیلومتری برساند.

این سامانه ترکیبی از توپ خودکار و موشک است.

هنگامی که در سال ۲۰۲۲ اولین بار سامانه اف کا 3000 رونمایی شد دارای دو لانچر متفاوت موشک بر روی خود بود که شامل یک لانچر ۱۲ تایی و یک لانچر شش تایی بود. مشخصا موشک که در لانچر شش تایی بودند بزرگتر بودند و در آن زمان گفته شد که این سامانه دو موشک یکی با برد کمتر و دیگری با برد بلندتر حمل می‌کند. بعدها در برخی از نمایشگاه‌های دفاعی یک میکرو موشک کوچکتر نیز البته به شکل تصاویر گرافیکی بر روی این خودرو دیده شد که از دو لانچر ۴۸ تایی در مجموع ۹۶ موشک استفاده می‌کرد. ولی چیزی که در نهایت در رژه ارتش چین در سال 2025 به نمایش درآمد نسخه‌ای با دو لانچر ۱۲ تایی در مجموع ۲۴ موشک بود.

در نهایت ترکیب می‌تواند شامل یک لانچر ۱۲ تایی با یک لانچر  ۴۸ تایی و یا یکی از این دو لانچر با یک لانچر شش تایی موشک بزرگتر باشد آیا در صورت لزوم بدون ترکیب هر دو لانچر از یک نوع باشد

این سامانه یک توپ ۳۰ میلی‌متری خودکار، دو غلاف ۱۲تایی موشک‌های کوتاه‌برد و شش موشک بزرگ‌تر زمین‌به‌هوا را حمل می‌کند و امکان درگیری هم‌زمان با انواع مختلف اهداف را فراهم می‌سازد. این خودرو می‌تواند در پیکربندی استاندارد تا ۴۸ میکرو‌موشک حمل کند و در صورت جایگزینی موشک‌های بزرگ، این تعداد به ۹۶ نیز می‌رسد. سامانه شامل رادارهای کنترل آتش، رادارهای جست‌وجوی آرایه فازی و حسگرهای الکترواُپتیکی است که قابلیت درگیری در هر شرایط آب‌وهوایی و در شب‌و‌روز را فراهم می‌کند. محدوده عملیاتی اصلی آن ۳۰۰ متر تا ۱۲ کیلومتر است و موشک‌های بزرگ‌تر می‌توانند برد آن را بسته به پیکربندی به بیش از ۲۰ کیلومتر افزایش دهند.

مجموعه راداری این سامانه نسبت به سامانه‌های پدافند کوتاه‌برد پیشین چین به‌طور قابل توجهی بازطراحی شده است. این مجموعه شامل یک رادار آرایه فازی بزرگ و سه صفحه کوچک‌تر است که در مجموع پوشش ۳۶۰ درجه ایجاد می‌کنند و به شکل جمع شونده در پشت برجک مسلح قرار میگرد  و برد کشف آنها از ۱۵۰ متر تا ۳۰ کیلومتر است.این رادار نقش رادار جستجو را دارد و برای کشف هدف استفاده می شود. سامانه می‌تواند اهدافی با سرعت تقریبی ۲٫۵۷ تا ۴۱۱ متر بر ثانیه را رهگیری کند؛ شامل کوادکوپترهای کوچک و کند تا موشک‌های کروز یا بالگردهای سریع‌تر. برجک همچنین یک خوشه بزرگ مجموع الکترواُپتیکی دارد که برای درگیری و هدایت اتش موشک استفاده می‌شود که رادار در تشخیص آنها به دلیل ازدحام یا امضای کم، محدودیت دارد. در واقع در این سامانه کشف هدف با رادار است ولی هدایت تسلیحات با کمک سامانه های اپتیک حرارتی متصل به رایانه کنترل اتش انجام می شود

تسلیحات FK-3000 شامل یک توپ ۳۰ میلی‌متری با برد مؤثر حدود ۴ کیلومتر است که می‌تواند مهمات انفجاری مجاورتی (Airburst) مشابه مهمات AHEAD غربی شلیک کند و کارایی آن را در برابر پهپادهای کوچک افزایش می‌دهد.این مهمات ها در نزدیکی هدف منفجر شده و باعث اسیب و سرنگونی هدف میشود. سرعت اتش توپ از 250 تا650 گلوله بر دقیقه قابل تنظیم است و میتواند مهمات های انفجار اتش زا را حمل کند از این رو توان درگیری با اهداف زمین را در نقش پشتیبانی اتش را دارد . شش موشک بزرگ‌تر FK-3000/L که بر پایه موشک‌های FK-1000 ساخته شده‌اند، بردی حدود ۲۲ کیلومتر دارند. میکرو‌موشک‌های ۴۰ میلی‌متری، که به شکل چهار تایی در یک باکس حمل می شود د و آنها نیز با نام FK-3000/L شناخته می‌شوند، بردی تا ۵ کیلومتر، سرعتی حدود ۶۰۰ متر بر ثانیه و جستجوگر تصویربرداری فروسرخ دارند؛ این موشک‌ها «شلیک کن و فراموش کن» بوده و برای مقابله کم‌هزینه با ازدحام پهپادها طراحی شده‌اند. ترکیب توپ، موشک‌های میان‌برد و میکرو‌موشک‌های پرشمار، ساختاری چندلایه برای مقابله با تهدیداتی از کوادکوپترهای کوچک گرفته تا بالگردهای مسلح و موشک‌های کروز ارتفاع‌پایین ایجاد می‌کند. به‌منظور افزایش تراکم آتش و پوشش دفاعی، CASIC گزینه‌ای نیز توسعه داده که در آن یک یا دو خودروی بدون‌سرنشین همراهِ خودرو اصلی عمل کرده و هرکدام ۲۴ میکرو‌موشک و حسگرهای خود را حمل می‌کنند.

FK-3000 ادامه‌دهنده نسل سامانه‌های پدافند کوتاه‌برد چین است که با FK-1000 و سپس FK-2000 آغاز شد. FK-1000 که در ۲۰۱۶ معرفی شد، یک شاسی کامیونی، توپ ۲۳ میلی‌متری و موشک‌هایهدایت در خط دید اپتیک داشت، اما به علت کانال‌های درگیری محدود، دقت کم هنگام حرکت و مشکلات پایداری مورد انتقاد قرار گرفت و سفارشی دریافت نکرد.

FK-2000 که در ۲۰۲۱ معرفی شد، برخی مشکلات را با شاسی کم‌ارتفاع ۸×۸، رادار آرایه فازی، بهبود حسگرهای الکترواُپتیکی و توانایی شلیک در حرکت با سرعت ۴۰ کیلومتر در ساعت برطرف کرد و برد رهگیری را به ۲۵ کیلومتر رساند.

FK-3000 با بازگشت به شاسی ۶×۶ برای تحرک خارج از جاده بهتر، رادار بازطراحی‌شده ارایه فازی و افزودن میکرو‌موشک‌ها برای مقابله با انبوه پهپادها توسعه یافت. این سامانه پاسخی هدفمند به مشکل ازدحام پهپادهاست؛ مشکلی که نسل‌های قبلی برای مقابله با آن بهینه نشده بودند.

منابع چینی گزارش می‌کنند که FK-3000 می‌تواند زمان رهگیری ۴ تا ۶ ثانیه و احتمال اصابت ۸۵ درصد علیه هواپیماهای بال‌ثابت و ۶۵ درصد علیه موشک‌های هدایت‌شونده کوچک داشته باشد. مفهوم عملیاتی آن بر حفاظت از شهرها، پست‌های فرماندهی، تیپ‌های مکانیزه و مراکز لجستیکی تمرکز دارد. رسانه‌های چینی آن را با سامانه‌های خارجی مانند گنبد آهنین اسرائیل مقایسه کرده و بر ظرفیت بالای مهمات و ماژولار بودن آن تأکید می‌کنند. گزارش‌ها هزینه هر واحد را حدود ۵ میلیون دلار ذکر می‌کنند که نسبت به نمونه‌های خارجی مقرون‌به‌صرفه تلقی می‌شود. تحلیلگران چینی همچنین تاکید می‌کنند که هدف FK-3000 جلوگیری از ترفند دشمن برای اشباع دفاعی با سیل پهپادهای ارزان است؛ تاکتیکی که در اوکراین و سایر مناطق درگیری به‌طور فزاینده‌ای مشاهده می‌شود. همچنین این سامانه برای به‌روزرسانی‌های آینده در حسگرها و انواع موشک‌ها انعطاف‌پذیر طراحی شده است.

ورود FK-3000 به خدمت ارتش چین نشان‌دهنده درک چین از اهمیت پهپادی به‌عنوان چالشی اساسی در جنگ مدرن است. تحلیلگران یادآور می‌شوند که سامانه‌های سنتی میان‌برد یا دوربرد در برابر پهپادهای بسیار کوچک مقرون‌به‌صرفه نیستند، و FK-3000 ابزاری تخصصی برای مقابله انبوه با استفاده از رهگیرهای کم‌هزینه فراهم می‌آورد. طراحی ماژولار آن اطمینان می‌دهد که می‌تواند انواع جدید موشک و بسته‌های حسگری را با تکامل تهدیدها ادغام کند، و قابلیت ادغام آن با خودروهای بدون‌سرنشین کمکی بخشی از روند جهانی همکاری انسان ماشین است. به‌کارگیری این سامانه توسط ارتش چین بخشی از تحول گسترده‌تر در ارتش‌های جهان مانند روسیه، اوکراین و ناتو به‌سوی سامانه‌های کوتاه‌برد با ظرفیت آتش بالا برای جلوگیری از اشباع پهپادی است. در این چارچوب، FK-3000 نمایانگر رویکرد چین در ایجاد پدافند زمینی چندلایه، انعطاف‌پذیر و مناسب برای درگیری‌های امروز و آینده است.

موارد مشابه

 

سامانه پدافندی چند منظوره شوراد 

برجک تسلیحاتی RIWP

سامانه پدافندی بدون سرنشین تی ار ایکس 

سامانه پدافندی تایپ 265

 

نوشته سامانه پدافند ارتفاع پایین FK-3000 ساخت چین اولین بار در پل تنگ. پدیدار شد.

پایگاه خبری پل تنگ – مهدی امرائی