موشک هایپرسونیک LRHW (عقاب تاریکی) ساخت امریکا

به گزارش پایگاه خبری پل تنگ؛

سلاح‌های هایپرسونیک به دسته‌ای از تسلیحات پیشرفته گفته می‌شود که توانایی حرکت با سرعتی بیش از ۵ ماخ (پنج برابر سرعت صوت، معادل حدود ۶۰۰۰ کیلومتر بر ساعت) را دارند. این سلاح‌ها به دلیل سرعت بسیار بالا، مانورپذیری قابل توجه و مسیر پروازی غیرقابل پیش‌بینی، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سامانه‌های پدافندی مدرن تبدیل شده‌اند. برخلاف موشک‌های بالستیک سنتی که مسیر مشخص و قابل پیش‌بینی دارند، تسلیحات هایپرسونیک می‌توانند در حین پرواز تغییر مسیر دهند و در ارتفاعات پایین‌تری حرکت کنند، که این ویژگی رهگیری و انهدام آن‌ها را به‌مراتب دشوارتر می‌کند.

این فناوری در سال‌های اخیر به یکی از حوزه‌های رقابت راهبردی میان قدرت‌های نظامی جهان تبدیل شده و کشورهایی مانند آمریکا، روسیه و چین سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه آن انجام داده‌اند.در همین چارچوب، ایالات متحده نیز برنامه‌های متعددی برای توسعه موشک‌های هایپرسونیک در دست اجرا دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها پروژه موسوم به موشک هایپرسونیک آمریکا است. این برنامه با هدف افزایش توان بازدارندگی، نفوذ به سامانه‌های پدافندی پیشرفته دشمن و انجام حملات سریع و دقیق در فواصل دور طراحی شده است. موشک‌های هایپرسونیک آمریکایی معمولاً در دو دسته اصلی قرار می‌گیرند: گلاید و یا کلاهک های  هایپرسونیک (HGV) که پس از پرتاب توسط یک موشک بالستیک وارد جو شده و با سرعت بالا به سمت هدف گلاید می‌کنند، و موشک‌های کروز هایپرسونیک که با استفاده از موتورهای پیشرفته مانند اسکرم‌جت در داخل جو پرواز می‌کنند.یکی از ویژگی‌های کلیدی این سامانه‌ها، توانایی عبور از لایه‌های مختلف پدافندی دشمن است. سرعت بسیار بالا زمان واکنش سامانه‌های دفاعی را به‌شدت کاهش می‌دهد و مانورپذیری آن‌ها باعث می‌شود رادارها و سامانه‌های رهگیری نتوانند مسیر دقیق آن‌ها را پیش‌بینی کنند. این موضوع باعث شده توسعه سامانه‌های پدافند ضدهایپرسونیک نیز به یک ضرورت تبدیل شود.

آمریکا علاوه بر توسعه تسلیحات تهاجمی، در حال کار بر روی سامانه‌های دفاعی جدیدی است که بتوانند تهدیدات هایپرسونیک را شناسایی و رهگیری کنند.از نظر عملیاتی، موشک‌های هایپرسونیک می‌توانند برای اهداف متنوعی به کار گرفته شوند، از جمله حملات دقیق علیه اهداف راهبردی، نابودی سامانه‌های پدافندی دشمن در مراحل اولیه درگیری، و ایجاد برتری در میدان نبرد. این سلاح‌ها به دلیل سرعت بالا می‌توانند در مدت زمان بسیار کوتاهی به اهداف دوردست برسند، که این امر نقش مهمی در جنگ‌های آینده ایفا خواهد کرد.در مجموع، توسعه موشک‌های هایپرسونیک آمریکا نشان‌دهنده تغییر در ماهیت جنگ‌های مدرن و حرکت به سمت تسلیحاتی با سرعت، دقت و انعطاف‌پذیری بالاتر است. این فناوری نه‌تنها موازنه قدرت را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه چالش‌های جدیدی را برای سامانه‌های دفاعی و راهبردهای نظامی در سطح جهانی ایجاد کرده است.

ایالات متحده از اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی به‌صورت جدی وارد حوزه توسعه تسلیحات هایپرسونیک شد، هرچند ریشه این برنامه‌ها به دوران جنگ سرد و تحقیقات اولیه بر روی پروازهای با سرعت بالا بازمی‌گردد. در آن زمان، پروژه‌هایی مانند برنامه هواپیمای آزمایشی X-15 پایه‌های علمی و فنی پرواز در سرعت‌های هایپرسونیک را فراهم کردند، اما تمرکز اصلی بر کاربردهای نظامی این فناوری پس از پایان جنگ سرد و به‌ویژه در دهه ۲۰۰۰ شکل گرفت.در سال ۲۰۰۳، وزارت دفاع آمریکا برنامه‌ای تحت عنوان «حمله جهانی سریع» (Prompt Global Strike) را مطرح کرد که هدف آن ایجاد توانایی حمله به هر نقطه از جهان در کمتر از یک ساعت بود. این ایده به‌طور مستقیم باعث افزایش سرمایه‌گذاری در فناوری‌های هایپرسونیک شد، زیرا چنین قابلیتی بدون استفاده از تسلیحات بسیار سریع و مانورپذیر امکان‌پذیر نبود. در همین راستا، پروژه‌هایی مانند HTV-2 (وسیله پروازی هایپرسونیک) توسط دارپا توسعه یافت که هرچند با چالش‌های فنی همراه بود، اما نقش مهمی در پیشرفت این حوزه ایفا کرد.در دهه ۲۰۱۰، با پیشرفت سریع برنامه‌های هایپرسونیک در روسیه و چین، آمریکا توجه بیشتری به این حوزه نشان داد و بودجه‌های قابل توجهی برای توسعه موشک‌های هایپرسونیک اختصاص داد. این رقابت راهبردی باعث شد پروژه‌های متعددی در شاخه‌های مختلف نیروی‌های مسلح آمریکا آغاز شود، از جمله برنامه ARRW در نیروی هوایی، LRHW در نیروی زمینی و CPS در نیروی دریایی. این برنامه‌ها با هدف دستیابی به تسلیحات عملیاتی در کوتاه‌ترین زمان ممکن طراحی شدند.در سال‌های اخیر، به‌ویژه از اواخر دهه ۲۰۱۰ و اوایل دهه ۲۰۲۰، توسعه موشک‌های هایپرسونیک آمریکا وارد فاز عملیاتی‌تری شده است. آزمایش‌های متعدد، بهبود فناوری‌های پیشرانش مانند اسکرم‌جت، و توسعه سامانه‌های هدایت و کنترل پیشرفته، همگی نشان‌دهنده تلاش آمریکا برای جبران فاصله با رقبا و دستیابی به برتری در این حوزه است.در مجموع، می‌توان گفت که برنامه موشک‌های هایپرسونیک آمریکا از اوایل دهه ۲۰۰۰ به‌صورت جدی آغاز شد و تحت تأثیر نیاز به حملات سریع، رقابت با قدرت‌های دیگر و تغییر ماهیت جنگ‌های مدرن، به یکی از اولویت‌های اصلی نظامی این کشور تبدیل شده است.

برنامه موشک‌های هایپرسونیک آمریکا مسیر نسبتاً طولانی و پیچیده‌ای را از مرحله تحقیقاتی تا نزدیک‌شدن به ورود به خدمت طی کرده است و این روند با مجموعه‌ای از آزمایش‌های ناموفق و موفق همراه بوده است. در دهه ۲۰۰۰، تمرکز اصلی بر آزمایش فناوری‌های پایه بود؛ برای مثال پروژه HTV-2 که توسط دارپا اجرا شد، در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ دو پرواز آزمایشی انجام داد. این پروازها هرچند تنها چند دقیقه دوام آوردند و در نهایت کنترل وسیله از دست رفت، اما داده‌های بسیار ارزشمندی درباره رفتار پروازی در سرعت‌های بالای هایپرسونیک فراهم کردند و به‌عنوان نقطه عطفی در این مسیر شناخته می‌شوند.در ادامه و در دهه ۲۰۱۰، آمریکا آزمایش‌های بر روی موتورهای اسکرم‌جت و موشک‌های کروز هایپرسونیک انجام داد. یکی از نمونه‌های مهم، آزمایش X-51 Waverider در سال ۲۰۱۳ بود که توانست برای چند دقیقه با سرعتی بیش از ۵ ماخ پرواز پایدار داشته باشد. این موفقیت نشان داد که پرواز کنترل‌شده در این سرعت‌ها امکان‌پذیر است و مسیر را برای توسعه تسلیحات عملیاتی هموار کرد.با ورود به اواخر دهه ۲۰۱۰ و اوایل دهه ۲۰۲۰، برنامه‌های هایپرسونیک آمریکا وارد فاز توسعه عملیاتی شدند. پروژه‌هایی مانند ARRW (موشک واکنش سریع هواپرتاب) در نیروی هوایی، LRHW (سلاح هایپرسونیک برد بلند) در نیروی زمینی و CPS در نیروی دریایی به‌طور همزمان پیش رفتند. در این مرحله، تمرکز از آزمایش‌های صرفاً تحقیقاتی به سمت آزمایش‌های عملیاتی و ارزیابی قابلیت رزمی تغییر کرد.

برای نمونه، موشک ARRW چندین آزمایش پروازی را بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ پشت سر گذاشت که برخی از آن‌ها با شکست در جدایش یا روشن‌شدن موتور همراه بود، اما در نهایت آزمایش‌های موفقی نیز ثبت شد که نشان‌دهنده پیشرفت قابل توجه در این برنامه بود. به‌طور مشابه، آزمایش‌های سامانه LRHW و CPS نیز شامل پرتاب‌های مشترک برای ارزیابی گلاید وِهیکل و سامانه‌های هدایت بود که نتایج آن‌ها به بهبود طراحی نهایی کمک کرد.در خصوص زمان ورود به خدمت، آمریکا در ابتدا هدف‌گذاری کرده بود که برخی از این سامانه‌ها را تا اوایل دهه ۲۰۲۰ عملیاتی کند، اما چالش‌های فنی و پیچیدگی‌های فناوری هایپرسونیک باعث تأخیر در این برنامه‌ها شد. با این حال، بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، انتظار می‌رود سامانه‌هایی مانند LRHW که امروزی با نام Dark Eagle (عقاب تاریکی) شناخته می شود ، در اواسط دهه ۲۰۲۰ به‌صورت محدود وارد خدمت شوند و پس از آن به‌تدریج به ظرفیت عملیاتی کامل برسند.در مجموع، روند توسعه و آزمایش موشک‌های هایپرسونیک آمریکا نشان می‌دهد که این فناوری هنوز در حال بلوغ است، اما پیشرفت‌های اخیر حاکی از آن است که این کشور به‌تدریج در حال نزدیک‌شدن به استقرار عملیاتی این تسلیحات در نیروهای مسلح خود است.

در برنامه تسلیحات هایپرسونیک آمریکا، به‌ویژه در قالب سامانه «سلاح هایپرسونیک برد بلند» (LRHW)، ساختار عملیاتی شامل موشک، لانچر زمینی متحرک و سامانه‌های پشتیبانی به‌صورت یکپارچه طراحی شده است. این سامانه برای ایجاد قابلیت تحرک بالا، بقاپذیری در میدان نبرد و امکان استقرار سریع در مناطق مختلف توسعه یافته است. لانچر این سامانه بر روی یک شاسی خودروی سنگین نظامی (معمولاً از خانواده تریلی‌های تاکتیکی) نصب می‌شود و قابلیت جابه‌جایی سریع در جاده و استقرار در موقعیت‌های مختلف را دارد. هر لانچر معمولاً مجهز به دو فروند و هر واحد اتش شامل چهار پرتابگر در مجموع هشت موشک است . موشک درون کنیسترهای استوانه‌ای است که به‌صورت عمودی یا با زاویه مشخص برای پرتاب آماده می‌شوند.

این کنیسترها علاوه بر نگهداری و محافظت از موشک، فرآیند آماده‌سازی و شلیک را نیز ساده‌تر می‌کنند.از نظر فنی، موشک مورد استفاده در این سامانه از نوع «بوست-گلاید» است؛ به این معنا که در مرحله اول توسط یک راکت سوخت جامد به ارتفاع بالا و سرعت بسیار زیاد رسانده می‌شود و سپس سرجنگی گلایدکننده (Hypersonic Glide Vehicle) از آن جدا شده و با سرعت هایپرسونیک به سمت هدف حرکت می‌کند. برد این موشک‌ها به‌طور تخمینی در حدود ۲۷۰۰ تا ۳۰۰۰ کیلومتر یا بیشتر اعلام شده است، هرچند جزئیات دقیق آن محرمانه باقی مانده است.

سرعت این سلاح‌ها معمولاً بیش از ۵ ماخ است و در برخی مراحل پروازی می‌تواند به سرعت‌هایی در حدود ۸ تا ۱۰ ماخ یا حتی بیشتر برسد. این سرعت بالا در کنار مانورپذیری در فاز گلاید باعث می‌شود رهگیری آن برای سامانه‌های پدافندی بسیار دشوار باشد. از نظر هدایت، این موشک‌ها عمدتاً از سامانه‌های ناوبری اینرسیایی پیشرفته (INS) به همراه به‌روزرسانی‌های احتمالی از طریق ماهواره (GPS نظامی) استفاده می‌کنند و دقت ان زیر ده متر براورد می شود. در مراحل پایانی، برخی منابع به امکان استفاده از هدایت تطبیقی یا حسگرهای پیشرفته برای افزایش دقت اشاره دارند.در خصوص کلاهک، این موشک‌ها عمدتاً برای حمل کلاهک‌های متعارف (غیرهسته‌ای) با دقت بالا طراحی شده‌اند تا بتوانند اهداف راهبردی مانند پایگاه‌ها، سامانه‌های پدافندی، تأسیسات زیرساختی و مراکز فرماندهی را با حداقل زمان واکنش هدف قرار دهند. با این حال، از نظر تئوریک قابلیت تجهیز به کلاهک‌های دیگر نیز وجود دارد، هرچند سیاست فعلی آمریکا تمرکز بر کلاهک‌های متعارف دقیق است.از نظر ساختار یگان عملیاتی، هر آتشبار معمولاً شامل چند لانچر (مثلاً ۴ دستگاه) به همراه یک مرکز فرماندهی و کنترل و خودروهای پشتیبانی است.

این ساختار امکان شلیک همزمان چندین موشک و جابه‌جایی سریع پس از شلیک را فراهم می‌کند، که برای افزایش بقا در برابر حملات متقابل بسیار مهم است.در مجموع، سامانه‌های پرتاب زمینی موشک‌های هایپرسونیک آمریکا ترکیبی از تحرک بالا، قدرت تخریب دقیق، سرعت بسیار زیاد و توان نفوذ در پدافندهای پیشرفته را ارائه می‌دهند و به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی در دکترین جنگ‌های آینده این کشور در نظر گرفته می‌شوند.

نوشته موشک هایپرسونیک LRHW (عقاب تاریکی) ساخت امریکا اولین بار در پل تنگ. پدیدار شد.

پایگاه خبری پل تنگ – مهدی امرائی

مهدی امرائی