سرنگونی میگ23 نیروی هوایی لیبی توسط اف14 نیروی دریایی آمریکا(1989)

به گزارش پایگاه خبری پل تنگ؛

در سال ۱۹۷۳، لیبی بخش زیادی از خلیج سرت (در جنوب عرض جغرافیایی ۳۱ درجه و ۳۰ دقیقه) را به‌عنوان آب‌های سرزمینی خود اعلام کرد و متعاقباً یک «خط مرگ» تعیین نمود؛ عبور از این خط می‌توانست پاسخ نظامی را به‌دنبال داشته باشد. ایالات متحده این ادعاهای سرزمینی لیبی را به‌رسمیت نشناخت و به به‌چالش کشیدن این خط ادامه داد، که به درگیری‌های نظامی در آگوست ۱۹۸۱ و مارس ۱۹۸۶ منجر شد. یک حمله تروریستی در آلمان که در ۵ آوریل ۱۹۸۶ دو سرباز آمریکایی و یک غیرنظامی ترک را کشت، به لیبی نسبت داده شد و باعث شد ایالات متحده ده روز بعد حملات هوایی تلافی‌جویانه‌ای علیه اهدافی در لیبی انجام دهد(عملیات الدورادو).

تلاش‌های لیبی برای به‌دست آوردن سلاح‌های کشتار جمعی، نگرانی زیادی برای دولت رونالد ریگان، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، به‌همراه داشت؛ چراکه این دولت، لیبی را به‌عنوان یک کشور حامی تروریسم تلقی می‌کرد. تنش‌ها میان لیبی و ایالات متحده بالا گرفته بود، پس از آن‌که آمریکا، لیبی را در پاییز سال ۱۹۸۸ به ساخت یک کارخانه سلاح شیمیایی در نزدیکی ربطة متهم کرد. در جریان یک مصاحبه مطبوعاتی در دسامبر ۱۹۸۸، ریگان به امکان اقدام نظامی برای نابود کردن این کارخانه اشاره کرد. احتمال حمله‌ای از سوی آمریکا باعث شد لیبی سامانه‌های دفاع هوایی خود را در اطراف ربطة تقویت کرده و وضعیت آمادگی نظامی را در سراسر کشور افزایش دهد

در صبح روز ۴ ژانویه ۱۹۸۹، ناو هواپیمابر «یواس‌اس جان اف. کندی» در حال حرکت به‌سمت شرق دریای مدیترانه بود تا بازدیدی برنامه‌ریزی‌شده از بندر حیفا در اسرائیل انجام دهد. این ناو بیش از ۱۲۰ مایل (۱۹۰ کیلومتر) در شمال لیبی قرار داشت و هواپیماهایی که از آن عملیات انجام می‌دادند، تقریباً ۸۰ مایل (۱۳۰ کیلومتر) در شمال لیبی فعالیت می‌کردند. هواپیماهایی که از ناو کندی عملیات می‌کردند شامل چند پرواز از هواپیماهای A-6 اینترودر برای تمرین در جنوب کرت، دو جفت جنگنده F-14 تامکت از اسکادران‌های VF-14 و VF-32 برای گشت هوایی رزمی، و یک هواپیمای E-2 هاوک‌آی از اسکادران VAW-126 برای هشدار زودهنگام و کنترل هوایی بودند.

شرقی‌ترین موقعیت گشت هوایی رزمی توسط دو فروند F-14 از اسکادران VF-32 تأمین می‌شد، با نام‌های رمزی Gypsy 207 با خدمه‌ای شامل فرمانده جوزف برنارد کانلی و فرمانده لئو اف. انرایت در هواپیمای با شماره سریال 159610 و Gypsy 202 با خدمه‌ای شامل ستوان هرمن سی. کوک سوم و ستوان‌فرمانده استیون پاتریک کالینز در هواپیمای با شماره سریال 159437. با آن‌که گروه نبرد ناو کندی در داخل خلیج مورد مناقشه سرت فعالیت نمی‌کرد و ۶۰۰ مایل (۹۷۰ کیلومتر) از ربطة فاصله داشت، فرمانده گروه نبرد معتقد بود نگرانی‌های لیبی از حمله‌ای احتمالی از سوی آمریکا احتمال وقوع درگیری را افزایش داده است. او به خدمه‌های هوایی آمریکایی جلسه توجیهی ویژه‌ای داد که بر قواعد درگیری تأکید داشت.

در ساعت ۱۱:۵۵ به وقت محلی، هواپیمای E-2 مستقر در هوا، دو فروند جنگنده میگ-۲۳ فلاگر لیبی را شناسایی کرد که از پایگاه هوایی بومبا (ال‌بومبه) در نزدیکی طبرق برخاسته بودند و در حال حرکت به سمت شمال و گروه نبرد بودند. در ان زمان میگ23 پیشرفته ترین جنگنده روسی موجود در خدمت ارتش لیبی بود و نسخه مورد نظر نسخه ام اف نسخه صادراتی بر اساس نسخه مشهور ام بود. دو فروند F-14 از اسکادران VF-32 برای رهگیری میگ‌ها اعزام شدند، در حالی که F-14های اسکادران VF-14 مأمور محافظت از هواپیماهای A-6 در حال خروج به سمت شمال شدند. جنگنده‌های F-14 رهگیر با استفاده از رادارهای خود، ردگیری میگ‌ها را زمانی آغاز کردند که هواپیماهای لیبیایی در فاصله ۷۲ مایل دریایی (۱۳۳ کیلومتر)، در ارتفاع ۸۰۰۰ پا (۲۴۰۰ متر) و با سرعت ۴۲۰ نات (۷۸۰ کیلومتر بر ساعت؛ ۴۸۰ مایل بر ساعت) پرواز می‌کردند. برخلاف برخی رویارویی‌های هوایی قبلی که در آن خلبانان لیبیایی پس از تشخیص سیگنال رادار F-14 مسیر خود را تغییر می‌دادند و عقب‌نشینی می‌کردند، این بار میگ-۲۳ها به نزدیک شدن به سمت جنگنده‌های آمریکایی در حالت برخورد مستقیم ادامه دادند

هم‌زمان با نزدیک شدن هر دو جفت هواپیما به یکدیگر، هواپیمای E-2 و سایر سامانه‌های شنود ایالات متحده در منطقه، ارتباطات رادیویی میان جنگنده‌های لیبی و کنترلرهای زمینی آن‌ها را پایش می‌کردند. آمریکایی‌ها شنیدند که میگ-۲۳ها از کنترلرهای زمینی در ایستگاه راداری بومبا دستوراتی برای رهگیری F-14ها دریافت می‌کنند. این ایستگاه راداری یکی از چندین ایستگاهی بود که در امتداد ساحل لیبی برای پشتیبانی از جنگنده‌های میگ-۲۳ فعال شده بودند.

در ساعت ۱۱:۵۸، جنگنده‌های F-14 یک گردش به سمت چپ انجام دادند تا از میگ-۲۳ها فاصله بگیرند و یک رهگیری استاندارد را آغاز کنند. هفت ثانیه بعد، میگ-۲۳ها دوباره به سمت جنگنده‌های آمریکایی برگشتند و برای یک برخورد مستقیم دیگر در حال نزدیک شدن بودند و در حال کاهش ارتفاع بودند. در این لحظه، خلبانان F-14 شروع به استفاده از تاکتیک‌هایی کردند تا اثر بخشی رادارهای میگ-۲۳ها و موشک‌های AA-7 اپکس با برد ۱۲ مایل (۱۹ کیلومتر) که احتمالاً حمل می‌کردند را کاهش دهند. هواپیماهای آمریکایی شروع به کاهش ارتفاع از ۲۰,۰۰۰ پا به ۳,۰۰۰ پا (۶۱۰۰ متر به ۹۱۰ متر) کردند تا پایین‌تر از جنگنده‌های لیبیایی پرواز کنند. کاهش ارتفاع به‌منظور جلوگیری از شناسایی F-14ها توسط میگ-۲۳ها با استفاده از نویز اقیانوس برای گیج کردن رادارهای نصب‌شده در هواپیماهای میگ بود. خلبانان آمریکایی یک گردش دیگر به سمت چپ انجام دادند تا از جنگنده‌های لیبیایی فاصله بگیرند. لحظاتی بعد از این‌که F-14ها یک زاویه ۳۰ درجه ایجاد کردند، میگ-۲۳ها تغییر مسیر داده و خود را دوباره در مسیر برخورد قرار دادند و سرعت خود را به ۵۰۰ نات (۹۳۰ کیلومتر بر ساعت؛ ۵۸۰ مایل بر ساعت) افزایش دادند.

فرمانده عملیات هوایی ناو کندی به خدمه‌های هوایی آمریکایی اجازه داد که در صورتی‌که باور داشتند میگ-۲۳ها تهدیدی خصمانه هستند، اقدام به شلیک کنند. جنگنده‌های F-14 دو بار دیگر از میگ-۲۳های در حال نزدیک شدن منحرف شدند و هر بار، خدمه‌های آمریکایی شاهد بودند که هواپیماهای لیبیایی دوباره به سمت آن‌ها برگشته و برای یک برخورد مستقیم دیگر حرکت می‌کنند. در ساعت ۱۲:۰۰:۵۳، افسر رهگیری راداری در F-14 پیشرو، فرمانده لئو انرایت در هواپیمای Gypsy 207، دستور داد که موشک‌های AIM-7 اسپارو و AIM-9 سایدویندر روی جنگنده‌های آمریکایی مسلح شوند، پس از آن‌که او تعیین کرد که این پنجمین باری است که هواپیماهای لیبیایی به سمت آن‌ها برگشته‌اند.

خدمه‌های هوایی آمریکایی سلاح‌های خود را زمانی مسلح کردند که هواپیماهای مخالف کمتر از ۲۰ مایل (۳۲ کیلومتر) از آن‌ها فاصله داشتند، و دو گروه با سرعت ۱۰۰۰ نات (۱۹۰۰ کیلومتر بر ساعت؛ ۱۲۰۰ مایل بر ساعت) به یکدیگر نزدیک می‌شدند. در فاصله حدود ۱۴ مایل دریایی (۲۶ کیلومتر)، خلبان F-14 پیشرو، فرمانده جوزف کانلی، یک تماس رادیویی با فرمانده عملیات هوایی گروه ناو برقرار کرد تا ببیند آیا اطلاعات جدیدی در مورد میگ-۲۳ها وجود دارد یا خیر. به تماس او هیچ پاسخی داده نشد. در ساعت ۱۲:۰۱:۲۰ و در فاصله ۱۲ مایل دریایی (۲۲ کیلومتر)، انرایت یک موشک AIM-7 شلیک کرد که کانلی را غافلگیر کرد، زیرا او انتظار نداشت موشکی از هواپیمای آن‌ها شلیک شود. موشک نتواست به سمت هدف خود هدایت شود. در فاصله حدود ۱۰ مایل دریایی (۱۹ کیلومتر)، انرایت یک AIM-7 دیگر شلیک کرد، اما آن نیز نتواست به هدف اصابت کند.

میگ-۲۳ها به پرواز مستقیم به سمت جنگنده‌های آمریکایی ادامه دادند با سرعت ۵۵۰ نات (۱۰۲۰ کیلومتر بر ساعت؛ ۶۳۰ مایل بر ساعت). جنگنده‌های F-14 یک تقسیم دفاعی انجام دادند، جایی که هر دو هواپیما به جهت‌های مخالف گردش کردند. هر دو جنگنده لیبیایی به سمت چپ چرخیدند تا به دنباله‌روی F-14 دوم، Gypsy 202 بپردازند. کانلی آماده کرد تا Gypsy 207 را برای یک گردش به سمت راست آماده کند تا از پشت به میگ-۲۳ها برسد در حالی که آن‌ها به دنباله‌روی جنگنده آمریکایی دیگر می‌پرداختند. در حالی که میگ-۲۳ها به‌طور مستقیم به سمت آن‌ها پرواز می‌کردند، خدمه Gypsy 202 یک AIM-7 سوم از فاصله حدود پنج مایل (۸.۰ کیلومتر) شلیک کرده و یکی از هواپیماهای لیبیایی را سرنگون کردند.

پس از انجام یک گردش تند به سمت راست، Gypsy 207 موقعیتی در بخش عقب میگ-۲۳ باقی‌مانده پیدا کرد. در حالی که جنگنده لیبیایی به سمت چپ می‌چرخید و از فاصله یک و نیم مایل (۲.۴ کیلومتر)، کانلی یک موشک AIM-9 شلیک کرد که هدف خود را سرنگون کرد. میگ-۲۳ دوم در ساعت ۱۲:۰۲:۳۶ توسط AIM-9 مورد اصابت قرار گرفت. جنگنده‌های F-14 به ارتفاع چندصد پایی نزول کرده و با سرعت بالا به گروه ناو برگشتند. خلبانان لیبیایی مشاهده شدند که با موفقیت از هواپیما پرتاب شده و به دریا چتر نجات زدند، اما مشخص نیست که نیروی هوایی لیبی توانست آن‌ها را با موفقیت بازیابی کند یا خیر.

روز بعد، لیبی ایالات متحده را به حمله به دو هواپیمای شناسایی بدون تسلیحات که در حال انجام ماموریت روتین خود بر فراز آب‌های بین‌المللی بودند، متهم کرد. رهبر لیبی، معمر قذافی، خواستار جلسه اضطراری سازمان ملل متحد برای بررسی این حادثه شد. ایالات متحده ادعا کرد که خدمه‌های هوایی آمریکایی در دفاع از خود عمل کرده‌اند به دلیل نشان‌های تمایل خصمانه هواپیماهای لیبیایی.

دو روز پس از درگیری، پنتاگون تصاویری منتشر کرد که از نوارهای ویدیویی موجود در هواپیماهای F-14 گرفته شده بود و طبق گفته تحلیلگران اطلاعات نیروی دریایی ایالات متحده، نشان می‌داد که میگ-۲۳ پیشرو مسلح به دو موشک AA-7 Apex و دو موشک AA-8 Aphid است. موشک AA-7 یک موشک نیمه‌فعال هدایت راداری باشد یا یک موشک هدایت حرارتی (موشک مورد نظر دارای دو مدل یکی با کاونده رادار نیم فعال و دیگری فروسرخ که هر دو در خدمت لیبی بود)، و می‌تواند از روبه‌رو به هواپیمای دیگری شلیک شود. این تصاویر برای اثبات مسلح بودن جنگنده‌های لیبیایی و همچنین حمایت از موضع ایالات متحده که میگ-۲۳ها خصمانه بودند، استفاده شد.

هدف دقیق هواپیماهای لیبیایی در ۴ ژانویه به طور قطعی مشخص نیست. ممکن است قذافی گمان می‌کرده که ایالات متحده در حال آماده‌سازی حمله به تأسیسات شیمیایی در ربته است و دستور داده باشد تا نیروهای نظامی‌اش بررسی کنند که آیا هواپیماهای مستقر در دریا بمب‌افکن‌هایی هستند که به سوی اهدافی در لیبی می‌روند یا خیر. دلایل ممکن برای مسیر پروازی میگ-۲۳ها می‌تواند از حمله عمدی به گروه نبرد تا بروز خرابی در ارتباط رادیویی با کنترل‌کنندگان زمینی باشد که منجر به ادغام جنگنده‌های لیبیایی با F-14ها شده است.

جزئیاتی که سه ماه پس از حادثه منتشر شد، نشان داد که میگ-۲۳ها هرگز رادارهای کنترل آتش خود را که برای هدایت موشک‌های AA-7 در حداکثر برد لازم است، روشن نکردند. تغییرات مسیر خلبانان لیبیایی قبل از شلیک اولین موشک توسط F-14ها به قدری جزئی در نظر گرفته شد که به عنوان تهدید خصمانه محسوب نمی‌شد.با وجود این یافته‌ها، ادعای دفاع از خود توسط ایالات متحده هنوز هم توجیه‌شده بود به دلیل شتاب‌گیری مداوم میگ-۲۳ها در حالی که فاصله خود را با F-14ها کاهش می‌دادند و همچنین تاریخچه لیبی در شلیک اولین تیر.

 

مقالات مشابه

سرنگونی سوخو22 لیبی توسط اف14 نیروی دریایی امریکا 

سرنگونی سوخو24 روسیه توسط اف16 ترکیه 

سرنگونی اف16 ترکیه توسط میراژ2000 یونانی 

سرنگونی اف4 نیروی هوایی امریکا توسط اف14 نیروی دریایی

 

نوشته سرنگونی میگ23 نیروی هوایی لیبی توسط اف14 نیروی دریایی آمریکا(1989) اولین بار در پل تنگ. پدیدار شد.

پایگاه خبری پل تنگ – مهدی امرائی