پهپاد جت رزمی پنهانکار بیرقدار قزل‌الما ساخت ترکیه

به گزارش پایگاه خبری پل تنگ؛

ترکیه در دهه گذشته با تکیه بر تجربه موفق پهپادهای «بیرقدار تی‌بی۲» و «آکینجی» به این جمع‌بندی رسید که آینده نبردهای هوایی به سمت سامانه‌های بدون سرنشین پیش می‌رود. جنگ‌های سوریه، لیبی و قره‌باغ نشان دادند که پهپادها می‌توانند با هزینه‌ای بسیار کمتر از جنگنده‌های سرنشین‌دار، مأموریت‌های شناسایی و تهاجمی را انجام دهند. در همین زمان، حذف ترکیه از برنامه جنگنده اف-۳۵ پس از خرید سامانه اس-۴۰۰ روسی، آنکارا را با یک خلأ جدی در حوزه هوانوردی رزمی روبه‌رو کرد. ترکیه که قرار بود ناو آبی‌ـ‌خاکی «تی‌سی‌جی آنادولو» را به جنگنده‌های اف-۳۵بی مجهز کند، ناگهان بدون جنگنده دریایی ماند و همین مسئله باعث شد ایده «ناو پهپادبر» و توسعه پهپادهای جت رزمی شکل بگیرد.

شرکت «بایکار» در پاسخ به این نیاز، پروژه «قزل‌الما» را آغاز کرد؛ پهپادی جت و پنهانکار که بتواند هم از باندهای کوتاه ناو آنادولو برخیزد و هم در مأموریت‌های هوا‌به‌هوا و حملات عمقی شرکت کند. نام «قزل‌الما» در فرهنگ ترکی به معنای «سیب سرخ» و نمادی از آرمان بزرگ و دوردست است. این پروژه به‌صورت کاملاً داخلی و با سرمایه‌گذاری مستقیم بایکار توسعه یافت و هدف آن، تبدیل ترکیه به یکی از معدود کشورهای دارای پهپاد رزمی جت بود.

قزل‌الما از نظر طراحی ظاهری شباهت زیادی به جنگنده‌های نسل پنجم دارد. بدنه زاویه‌دار، ورودی هوای پنهان، محفظه داخلی تسلیحات و سطح مقطع راداری پایین، بخشی از ویژگی‌هایی هستند که برای کاهش کشف‌پذیری آن در نظر گرفته شده‌اند. این پهپاد قادر است به سرعت نزدیک به ۰.۹ ماخ برسد و در ارتفاع حدود ۱۳ تا ۱۴ کیلومتری پرواز کند. همچنین توان حمل تسلیحات هوا‌به‌سطح و هوا‌به‌هوا را دارد و برای نبردهای شبکه‌محور و عملیات مشترک با جنگنده‌های سرنشین‌دار طراحی شده است.

یکی از مهم‌ترین اهداف ترکیه از ساخت قزل‌الما، ایجاد توان «همکاری انسان و ماشین» یا MUM-T بود؛ مفهومی که در آن جنگنده‌های سرنشین‌دار مانند «کان» یا اف-۱۶ در کنار پهپادهای رزمی فعالیت می‌کنند. در این ساختار، پهپاد می‌تواند وارد مناطق پرخطر شود، سامانه‌های پدافندی دشمن را شناسایی کند یا حتی نقش طعمه را برای دشمن ایفا کند، در حالی که خلبان در فاصله‌ای امن باقی می‌ماند. منابع غربی این روند را بخشی از آینده نبردهای هوایی می‌دانند و ترکیه تلاش می‌کند در این حوزه از رقبای منطقه‌ای عقب نماند.

قزل‌الما همچنین بخشی از راهبرد دریایی جدید ترکیه محسوب می‌شود. پس از تبدیل ناو آنادولو به نخستین «ناو پهپادبر» جهان، برنامه‌ریزی شد که پهپادهای TB3 و قزل‌الما از این شناور عملیات انجام دهند. طبق اعلام بایکار، قزل‌الما می‌تواند بدون نیاز به منجنیق از باند کوتاه ناو برخیزد و با استفاده از قلاب فرود روی عرشه فرود بیاید. این قابلیت به ترکیه امکان می‌دهد بدون داشتن ناو هواپیمابر کلاسیک، قدرت هوایی دریایی قابل توجهی ایجاد کند.

نخستین پرواز قزل‌الما در سال ۲۰۲۲ انجام شد و از آن زمان، نمونه‌های مختلف آن تحت آزمایش قرار گرفته‌اند. در سال‌های اخیر این پهپاد آزمایش‌های متعددی از جمله تست‌های آیرودینامیکی، شلیک تسلیحات هدایت‌شونده و حتی رهگیری هوایی را پشت سر گذاشته است. در یکی از مهم‌ترین آزمایش‌ها، قزل‌الما موفق شد با استفاده از رادار AESA و موشک هوا‌به‌هوای «گوک‌دوغان» یک هدف هوایی را منهدم کند؛ اتفاقی که برخی رسانه‌های غربی آن را آغاز عصر جدید پهپادهای رهگیر دانستند.

با وجود این پیشرفت‌ها، کارشناسان غربی معتقدند قزل‌الما هنوز در ابتدای مسیر قرار دارد و باید توانایی‌های آن در شرایط واقعی جنگی اثبات شود. برخی تحلیلگران به محدودیت‌های موتور، میزان واقعی پنهانکاری و پیچیدگی نبردهای هوایی مدرن اشاره می‌کنند. با این حال، حتی منتقدان نیز اذعان دارند که ترکیه توانسته در مدت کوتاهی از تولید پهپادهای تاکتیکی به توسعه پهپادهای رزمی جت برسد؛ حوزه‌ای که تاکنون در انحصار قدرت‌های بزرگ بود.

نخستین پرواز پهپاد جت «قزل‌الما» در ۱۴ دسامبر ۲۰۲۲ انجام شد. این پرواز در مرکز آزمایش و آموزش پرواز آکینجی در استان تکیر‌داغ ترکیه صورت گرفت و حدود ۱۸ دقیقه به طول انجامید. نکته مهم این بود که بایکار توانست تنها در مدت حدود یک سال پس از رونایی اولیه، نمونه اولیه را به مرحله پرواز برساند؛ موضوعی که در رسانه‌های ترکیه به‌عنوان یک رکورد در صنایع دفاعی این کشور مطرح شد. در این پرواز، قزل‌الما سامانه‌های پایه پروازی، کنترل زمینی و عملکرد موتور را آزمایش کرد و بدون مشکل فرود آمد.

پس از نخستین پرواز، برنامه آزمایش‌های پروازی قزل‌الما با سرعت زیادی ادامه یافت. در مرحله نخست، تمرکز اصلی روی ارزیابی ویژگی‌های آیرودینامیکی، پایداری در سرعت‌های بالا و عملکرد سامانه کنترل پرواز بود. مهندسان بایکار در چندین سورتی آزمایشی، مانورهای پایه، تغییر ارتفاع، پرواز در سرعت‌های مختلف و ارتباط میان پهپاد و ایستگاه کنترل را بررسی کردند. همچنین آزمایش موتور اوکراینی AI-25TLT که در نمونه اولیه استفاده شده بود، بخش مهمی از این مرحله به‌شمار می‌رفت.این همان موتوری است که روی جت اموزشی رزمی ال39 نصب شده است

در مرحله بعد، ترکیه آزمایش‌های مربوط به مانورپذیری پیشرفته و پرواز رزمی را آغاز کرد. قزل‌الما توانست پرواز در ارتفاع بالا، شیرجه‌های تهاجمی و مانورهای سنگین را انجام دهد؛ موضوعی که برای یک پهپاد جت بدون سرنشین اهمیت زیادی دارد. بایکار همچنین ویدئوهایی از پرواز دسته‌جمعی قزل‌الما در کنار جنگنده‌های اف-۱۶ و پهپاد آکینجی منتشر کرد تا مفهوم عملیات مشترک انسان و ماشین را نمایش دهد. این آزمایش‌ها نشان می‌داد ترکیه قصد دارد قزل‌الما را صرفاً به‌عنوان یک پهپاد تهاجمی ساده استفاده نکند، بلکه آن را به بخشی از شبکه نبرد هوایی آینده تبدیل کند.

یکی از مراحل کلیدی برای عملیاتی شدن قزل‌الما، آزمایش برخاست و فرود روی ناو «تی‌سی‌جی آنادولو» بود. چون این پهپاد برای عملیات دریایی طراحی شده، مهندسان ترکیه باید اطمینان پیدا می‌کردند که می‌تواند از باند کوتاه ناو برخیزد و روی عرشه فرود بیاید. برای رسیدن به این هدف، سامانه‌های کنترل خودکار فرود، قلاب فرود و مقاومت سازه در برابر شرایط دریایی مورد آزمایش قرار گرفتند. ترکیه امیدوار است قزل‌الما در آینده به نخستین پهپاد جت رزمی عملیاتی مستقر روی ناو تبدیل شود.

در ادامه روند توسعه، آزمایش‌های تسلیحاتی آغاز شد. قزل‌الما ابتدا بمب‌ها و مهمات هدایت‌شونده ساخت ترکیه را حمل کرد و سپس وارد مرحله آزمایش‌های هوا‌به‌هوا شد. مهم‌ترین اتفاق در این مسیر، آزمایش موشک هوا‌به‌هوای رادار فعال میان برد  «گوک‌دوغان» بود که طی آن پهپاد موفق شد یک هدف هوایی را رهگیری و منهدم کند. این آزمایش اهمیت زیادی داشت زیرا نشان داد قزل‌الما می‌تواند فراتر از مأموریت‌های تهاجم زمینی، وارد نقش رهگیر و نبرد هوایی نیز شود.

برای رسیدن به وضعیت عملیاتی کامل، ترکیه همچنان در حال کار روی چند بخش کلیدی است؛ از جمله نصب موتورهای قدرتمندتر، بهبود سطح پنهانکاری، توسعه رادار AESA داخلی و ارتقای هوش مصنوعی کنترل پرواز. همچنین نمونه‌های آینده قزل‌الما قرار است توان سوپرسونیک محدود و قابلیت حمل تسلیحات سنگین‌تر داشته باشند. تحلیلگران غربی معتقدند اگر روند آزمایش‌ها بدون مشکل ادامه پیدا کند، قزل‌الما می‌تواند طی چند سال آینده وارد خدمت عملیاتی محدود در نیروهای مسلح ترکیه شود و به یکی از مهم‌ترین پروژه‌های پهپادی جهان تبدیل گردد.

طراحی بدنه و سازه «قزل‌الما» نشان می‌دهد که ترکیه تلاش کرده این پهپاد را به استانداردهای جنگنده‌های نسل پنجم نزدیک کند. بدنه دارای خطوط زاویه‌دار و سطوح شکسته است تا امواج راداری را منحرف کند و سطح مقطع راداری کاهش یابد. ورودی هوای موتور نیز در بخش بالایی بدنه قرار گرفته تا بازتاب مستقیم پره‌های کمپرسور موتور برای رادار دشمن کمتر شود؛ روشی که در بسیاری از جنگنده‌های پنهانکار مدرن دیده می‌شود. منابع غربی معتقدند طراحی ظاهری قزل‌الما ترکیبی از ویژگی‌های پهپادهای رزمی آمریکایی و جنگنده‌های نسل پنجم را در خود دارد و بایکار سعی کرده میان پنهانکاری، مانورپذیری و هزینه تولید تعادل ایجاد کند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سازه قزل‌الما، استفاده گسترده از مواد کامپوزیتی سبک و مقاوم است. این مواد علاوه بر کاهش وزن کلی پهپاد، مقاومت بالایی در برابر فشارهای پروازی ایجاد می‌کنند و تا حدی نیز جذب‌کننده امواج راداری هستند. استفاده از کامپوزیت‌ها باعث شده بدنه در عین سبک بودن، توان تحمل مانورهای سنگین و سرعت بالا را داشته باشد. ترکیه در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری زیادی روی صنایع مواد مرکب انجام داده و این فناوری اکنون در پروژه‌هایی مانند قزل‌الما و جنگنده «کان» دیده می‌شود.

بال‌های قزل‌الما طراحی دلتا‌مانند دارند و به بدنه به‌صورت یکپارچه متصل شده‌اند. این ساختار باعث افزایش پایداری در سرعت‌های بالا و کاهش مقاومت هوا می‌شود. همچنین پهپاد دارای سطوح کنترلی بزرگ در عقب بدنه است که امکان انجام مانورهای تهاجمی را فراهم می‌کند. طبق تصاویر منتشرشده از نمونه‌های آزمایشی، طراحی بال‌ها و دم به گونه‌ای انجام شده که پهپاد بتواند در سرعت‌های نزدیک به صوت نیز پایداری خود را حفظ کند. برخی تحلیلگران غربی حتی معتقدند نسخه‌های آینده ممکن است توان مانورهای شدیدتر برای نبرد هوایی نزدیک را نیز داشته باشند.

در بخش زیرین بدنه، محفظه داخلی حمل تسلیحات قرار گرفته است. این ویژگی اهمیت زیادی دارد زیرا در بسیاری از پهپادهای رزمی، مهمات به‌صورت خارجی حمل می‌شوند و همین مسئله سطح مقطع راداری را افزایش می‌دهد. اما در قزل‌الما، موشک‌ها و بمب‌ها در داخل بدنه قرار می‌گیرند تا ویژگی پنهانکاری حفظ شود. البته در صورت نیاز، امکان نصب مهمات روی نقاط خارجی نیز وجود دارد تا ظرفیت حمل سلاح افزایش یابد.

ورودی هوای موتور در دو طرف بدنه و نزدیک ریشه بال‌ها قرار گرفته و طراحی آن به‌صورت خمیده انجام شده است تا دید مستقیم رادار به موتور کاهش پیدا کند. خروجی موتور نیز تا حدی در داخل سازه قرار گرفته تا امضای حرارتی کمتر شود. با این حال، برخی کارشناسان غربی معتقدند قزل‌الما هنوز به سطح پنهانکاری جنگنده‌هایی مانند اف-۳۵ یا بی-۲۱ نرسیده و بیشتر باید آن را پهپادی با «کاهش کشف‌پذیری» دانست تا یک سامانه کاملاً استیلث.

از نظر سازه داخلی، قزل‌الما به‌گونه‌ای طراحی شده که تحمل نشست و برخاست‌های سخت روی ناو را داشته باشد. بدنه مرکزی و ارابه فرود تقویت شده‌اند تا فشار فرود روی عرشه را تحمل کنند. همچنین گفته می‌شود بخش‌هایی از سازه برای مقاومت در برابر خوردگی ناشی از رطوبت و نمک دریا تقویت شده‌اند؛ موضوعی که برای عملیات دریایی اهمیت زیادی دارد.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم طراحی قزل‌الما، حذف کابین خلبان است. نبود کابین و سامانه‌های پشتیبانی حیات، هم وزن سازه را کاهش داده و هم فضای بیشتری برای سوخت و تجهیزات فراهم کرده است. علاوه بر این، مهندسان بایکار توانسته‌اند شکل بدنه را بدون محدودیت‌های دید خلبان طراحی کنند؛ مسئله‌ای که به بهبود آیرودینامیک و پنهانکاری کمک کرده است.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های پروژه «قزل‌الما»، موتور جت آن است؛ زیرا ترکیه برای نخستین‌بار وارد حوزه پهپادهای رزمی پرسرعت و نزدیک به صوت شده است. نمونه اولیه قزل‌الما از موتور توربوفن اوکراینی AI-25TLT استفاده می‌کند؛ موتوری که پیش‌تر در هواپیماهای آموزشی جت نیز به کار رفته بود. این موتور توسط شرکت اوکراینی «ایوچنکو-پروگرس» توسعه یافته و توان رانشی مناسبی برای یک پهپاد رزمی متوسط فراهم می‌کند. استفاده از موتور اوکراینی برای ترکیه اهمیت زیادی داشت، زیرا در زمان آغاز پروژه هنوز موتور جت بومی مناسبی برای چنین پهپادی در اختیار نداشت.

در ادامه توسعه، ترکیه و اوکراین همکاری نزدیکی برای استفاده از موتورهای قدرتمندتر آغاز کردند. طبق اعلام منابع ترکی، نسخه‌های بعدی قزل‌الما قرار است از موتور AI-322F استفاده کنند که دارای پس‌سوز است و توان رانش بیشتری تولید می‌کند. نصب این موتور می‌تواند به قزل‌الما امکان رسیدن به سرعت‌های نزدیک‌تر به صوت و حتی ورود محدود به محدوده سوپرسونیک را بدهد. همچنین نسخه‌های سنگین‌تر و پیشرفته‌تر احتمالاً از دو موتور استفاده خواهند کرد تا هم قدرت مانور و هم ظرفیت حمل تسلیحات افزایش یابد.

حداکثر سرعت اعلام‌شده برای قزل‌الما حدود ۰.۹ ماخ است؛ یعنی چیزی نزدیک به ۱۱۰۰ کیلومتر بر ساعت بسته به ارتفاع پرواز. این سرعت در مقایسه با پهپادهای ملخی مانند بیرقدار تی‌بی۲ یا آکینجی یک جهش بسیار بزرگ محسوب می‌شود. سرعت بالا به قزل‌الما اجازه می‌دهد سریع‌تر وارد منطقه عملیات شود، از تهدیدات فرار کند و در مأموریت‌های رهگیری یا اسکورت نیز شرکت داشته باشد.

برد عملیاتی قزل‌الما حدود ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر اعلام شده، هرچند این عدد بسته به نوع مأموریت و میزان تسلیحات قابل تغییر است. همچنین گفته می‌شود پهپاد می‌تواند بیش از پنج تا شش ساعت در آسمان باقی بماند که برای یک پهپاد جت رزمی زمان قابل توجهی به شمار می‌رود. ترکیه تلاش کرده میان سرعت بالا و مداومت پروازی تعادل ایجاد کند، زیرا پهپادهای جت معمولاً مصرف سوخت بسیار بیشتری نسبت به پهپادهای ملخی دارند.

سقف پرواز قزل‌الما حدود ۱۳ تا ۱۴ کیلومتر اعلام شده است. این ارتفاع باعث می‌شود پهپاد خارج از برد بسیاری از سامانه‌های پدافندی کوتاه‌برد و توپخانه ضدهوایی قرار بگیرد. همچنین پرواز در ارتفاع بالا به رادار و حسگرهای پهپاد امکان می‌دهد منطقه وسیع‌تری را زیر نظر بگیرند. با این حال، قزل‌الما برای نفوذ در ارتفاع پایین نیز طراحی شده و می‌تواند در مأموریت‌های تهاجمی با ارتفاع کم پرواز کند تا احتمال کشف شدن کاهش یابد.

وزن برخاست قزل‌الما حدود ۶ تن برآورد می‌شود و توان حمل بیش از ۱.۵ تن تسلیحات را دارد. این پهپاد می‌تواند موشک‌های هوا‌به‌هوا، بمب‌های هدایت‌شونده، موشک‌های کروز سبک و مهمات هوشمند ساخت ترکیه را حمل کند. محفظه داخلی تسلیحات نیز به آن اجازه می‌دهد در مأموریت‌های پنهانکارانه، بخشی از سلاح‌ها را داخل بدنه حمل کند.

قزل‌الما همچنین برای عملیات از روی ناو «تی‌سی‌جی آنادولو» طراحی شده است. به همین دلیل، سامانه کنترل پرواز و ارابه فرود آن تقویت شده‌اند تا بتواند از باند کوتاه برخیزد و روی عرشه فرود بیاید. این ویژگی برای یک پهپاد جت اهمیت زیادی دارد، زیرا برخاست از باند کوتاه معمولاً نیازمند نسبت رانش بالا و کنترل دقیق در سرعت پایین است.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های پروژه «قزل‌الما»، سامانه‌های الکترونیکی و کنترل پرواز آن است؛ زیرا ترکیه قصد داشته این پهپاد را فراتر از یک پهپاد تهاجمی ساده توسعه دهد و به یک سامانه رزمی هوشمند تبدیل کند. برخلاف پهپادهای نسل قدیمی که بیشتر وابسته به اپراتور زمینی بودند، قزل‌الما دارای سامانه کنترل پرواز پیشرفته و قابلیت انجام بخش زیادی از مأموریت به‌صورت نیمه‌خودکار یا خودکار است. بایکار اعلام کرده این پهپاد از هوش مصنوعی و الگوریتم‌های پیشرفته برای مدیریت پرواز، تشخیص تهدید و تصمیم‌گیری در شرایط نبرد استفاده می‌کند.

سامانه هدایت پرواز قزل‌الما بر پایه رایانه پرواز دیجیتال چندلایه طراحی شده است. این سامانه به‌طور مداوم وضعیت موتور، زاویه پرواز، سرعت، ارتفاع و شرایط آیرودینامیکی را تحلیل می‌کند و فرامین لازم را به سطوح کنترلی می‌فرستد. در واقع، خلبان زمینی بیشتر نقش فرمانده مأموریت را دارد و خود پهپاد بسیاری از اصلاحات پروازی را انجام می‌دهد. این مسئله برای پهپادی که قرار است در سرعت نزدیک به صوت پرواز کند، اهمیت حیاتی دارد؛ زیرا واکنش انسانی به‌تنهایی برای کنترل چنین پروازی کافی نیست.

قزل‌الما به لینک داده امن و مقاوم در برابر جنگ الکترونیک مجهز شده است تا ارتباط میان پهپاد و ایستگاه کنترل حفظ شود. ترکیه در سال‌های اخیر روی توسعه لینک‌های داده بومی و رمزگذاری پیشرفته سرمایه‌گذاری کرده تا پهپادهایش در برابر اخلال الکترونیکی آسیب‌پذیر نباشند. همچنین گفته می‌شود قزل‌الما در صورت قطع ارتباط، می‌تواند مأموریت از پیش تعیین‌شده را ادامه دهد یا به‌صورت خودکار به پایگاه بازگردد.

در حوزه ناوبری، قزل‌الما ترکیبی از سامانه‌های مختلف را به کار می‌گیرد. سامانه INS یا ناوبری اینرسیایی، موقعیت پهپاد را بدون نیاز به سیگنال خارجی محاسبه می‌کند و در کنار سامانه ماهواره‌ای GPS/GNSS استفاده می‌شود. ترکیب این دو سامانه باعث می‌شود حتی در شرایط جنگ الکترونیک و اختلال ماهواره‌ای، پهپاد بتواند مسیر خود را حفظ کند. برخی منابع ترکی همچنین به استفاده از نقشه‌برداری زمینی و سامانه تطبیق عوارض زمین برای افزایش دقت ناوبری اشاره کرده‌اند.

یکی از مهم‌ترین تجهیزات قزل‌الما، رادار آرایه فازی فعال AESA است که توسط شرکت ترک «آسلسان» توسعه یافته است. رادارهای AESA نسبت به رادارهای مکانیکی قدیمی سرعت اسکن بسیار بالاتری دارند، مقاومت بیشتری در برابر جنگ الکترونیک نشان می‌دهند و می‌توانند چند هدف را همزمان رهگیری کنند. این رادار به قزل‌الما اجازه می‌دهد اهداف هوایی و زمینی را شناسایی و رهگیری کند و حتی در نبرد هوا‌به‌هوا نقش فعال داشته باشد.

قزل‌الما علاوه بر رادار، به سامانه جست‌وجو و هدف‌گیری الکترواپتیکی نیز مجهز است. این سامانه شامل دوربین‌های حرارتی، دوربین دید روز و حسگر فروسرخ است که امکان شناسایی اهداف در شب و شرایط آب‌وهوایی نامناسب را فراهم می‌کند. برجک اپتیکی نصب‌شده زیر بدنه می‌تواند اهداف زمینی را ردیابی کرده و اطلاعات دقیق هدف‌گیری را برای تسلیحات هدایت‌شونده فراهم کند.

برای افزایش بقاپذیری، قزل‌الما دارای سامانه‌های هشدار راداری و جنگ الکترونیک نیز خواهد بود. این سامانه‌ها می‌توانند امواج رادار دشمن را شناسایی کرده و به پهپاد هشدار دهند. همچنین احتمال استفاده از سامانه‌های اخلالگر و پرتابگر فلر و چف وجود دارد تا پهپاد در برابر موشک‌های حرارتی و راداری شانس بیشتری برای بقا داشته باشد.

یکی از اهداف اصلی طراحی قزل‌الما، مشارکت در نبردهای شبکه‌محور است. این پهپاد می‌تواند اطلاعات اهداف را با دیگر پهپادها، جنگنده‌ها، ناوها و مراکز فرماندهی به اشتراک بگذارد. در واقع ترکیه تلاش می‌کند قزل‌الما بخشی از یک شبکه رزمی گسترده باشد و نه یک سامانه مستقل و جداگانه. به همین دلیل، تبادل داده لحظه‌ای و هماهنگی با دیگر سامانه‌ها اهمیت زیادی در طراحی آن داشته است.

در آینده، ترکیه قصد دارد سطح هوش مصنوعی قزل‌الما را افزایش دهد تا پهپاد بتواند در برخی شرایط بدون دخالت مستقیم اپراتور تصمیم‌گیری کند. برای مثال، انتخاب هدف، واکنش به تهدید یا حتی همکاری گروهی میان چند پهپاد از جمله قابلیت‌هایی است که روی آن کار می‌شود. تحلیلگران غربی معتقدند اگر این برنامه موفق شود، قزل‌الما می‌تواند به یکی از پیشرفته‌ترین پهپادهای رزمی بدون سرنشین خارج از آمریکا و چین تبدیل شود.

قزل‌الما به‌عنوان یک پهپاد رزمی جت، برای حمل طیف متنوعی از تسلیحات هوا‌به‌سطح و هوا‌به‌هوا طراحی شده است. ترکیه تلاش کرده این پهپاد بتواند تقریباً تمام مهمات هوشمند بومی ساخت شرکت‌های «روکستان» و «توبیتاک ساگه» را حمل کند تا وابستگی به تسلیحات خارجی کاهش یابد. بخشی از این تسلیحات در محفظه داخلی حمل می‌شوند تا ویژگی پنهانکاری حفظ شود و بخشی نیز می‌توانند روی آویزگاه‌های خارجی نصب شوند.

یکی از مهم‌ترین تسلیحات قزل‌الما، موشک هوا‌به‌هوای «گوک‌دوغان» است. این موشک برای درگیری فراتر از میدان دید طراحی شده و از جستجوگر راداری فعال استفاده می‌کند. برد آن حدود ۶۵ تا ۱۰۰ کیلومتر تخمین زده می‌شود و پس از شلیک، موشک به‌صورت مستقل هدف را رهگیری می‌کند. گوک‌دوغان دارای کلاهک انفجاری ترکش‌شونده است و برای انهدام جنگنده‌ها، پهپادها و اهداف هوایی دیگر به کار می‌رود. نصب این موشک روی قزل‌الما نشان می‌دهد ترکیه قصد دارد این پهپاد را وارد مأموریت‌های رهگیری و نبرد هوایی کند.

در کنار آن، موشک «بوزدوغان» نیز قابل حمل است که برای نبردهای نزدیک طراحی شده و از جستجوگر فروسرخ استفاده می‌کند. این موشک بردی حدود ۲۵ تا ۳۰ کیلومتر دارد و قابلیت شلیک به اهدافی با مانور بالا را فراهم می‌کند. بوزدوغان به سامانه قفل پس از شلیک مجهز است و می‌تواند اهداف را بر اساس حرارت موتور رهگیری کند.

برای حملات هوا‌به‌سطح، قزل‌الما می‌تواند از خانواده بمب‌های هدایت‌شونده «مام» استفاده کند. مهمات MAM-L یکی از معروف‌ترین آن‌هاست که پیش‌تر در پهپاد بیرقدار تی‌بی۲ نیز استفاده شده بود. این بمب سبک دارای هدایت لیزری است، بردی حدود ۱۵ کیلومتر دارد و می‌تواند خودروهای زرهی، توپخانه و استحکامات سبک را منهدم کند. کلاهک آن بسته به نسخه می‌تواند ضدزره یا ترکش‌شونده باشد.

نسخه بزرگ‌تر یعنی MAM-T برای اهداف سنگین‌تر توسعه یافته و برد آن به بیش از ۳۰ کیلومتر می‌رسد. این مهمات از هدایت INS/GPS و لیزری استفاده می‌کند و به دلیل برد بیشتر، به پهپاد اجازه می‌دهد خارج از برد پدافند دشمن حمله کند.

قزل‌الما همچنین قادر به حمل بمب‌های هدایت ماهواره‌ای «تی‌ئی‌بی‌ای‌آی‌تی‌ای‌کی» یا KGK است. این کیت هدایت روی بمب‌های سقوط آزاد نصب می‌شود و آن‌ها را به بمب هدایت‌شونده دورایستا تبدیل می‌کند. برخی نسخه‌های KGK بردی حدود ۳۰ تا ۱۰۰ کیلومتر دارند و از سامانه INS/GPS برای هدایت استفاده می‌کنند. این بمب‌ها دارای کلاهک سنگین چندصد کیلویی هستند و برای انهدام اهداف ثابت، باند فرودگاه و مراکز فرماندهی مناسب‌اند.

از دیگر تسلیحات مهم، موشک کروز SOM است که احتمال حمل آن توسط نسخه‌های سنگین‌تر قزل‌الما مطرح شده است. SOM یک موشک کروز دوربرد با برد بیش از ۲۵۰ کیلومتر است که از هدایت ترکیبی INS/GPS و جستجوگر فروسرخ استفاده می‌کند. این موشک دارای کلاهک نفوذگر و انفجاری قدرتمند است و برای حمله به اهداف راهبردی مانند پناهگاه‌ها و مراکز فرماندهی طراحی شده است.

قزل‌الما همچنین می‌تواند موشک ضدکشتی «چاکیر» را حمل کند. این موشک کروز سبک دارای بردی حدود ۱۵۰ کیلومتر است و از هدایت INS/GPS به همراه جستجوگر الکترواپتیکی استفاده می‌کند. چاکیر برای حمله به شناورهای رزمی و اهداف زمینی طراحی شده و قابلیت پرواز در ارتفاع بسیار پایین روی سطح دریا را دارد.

در حوزه ضدزره، موشک «الماس» نیز جزو گزینه‌های احتمالی برای قزل‌الما محسوب می‌شود. این موشک سبک ضدتانک از هدایت تصویری و فروسرخ استفاده می‌کند و برای انهدام تانک‌ها و خودروهای زرهی کاربرد دارد. برد آن حدود ۴ تا ۸ کیلومتر است و کلاهک خرج گود دو مرحله‌ای دارد.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم قزل‌الما، توان حمل تسلیحات هوشمند در محفظه داخلی است. این قابلیت باعث می‌شود پهپاد بتواند در مأموریت‌های نفوذی بدون افزایش سطح مقطع راداری فعالیت کند. ترکیه همچنین روی توسعه نسل جدید مهمات کوچک و کم‌وزن برای استفاده در محفظه داخلی کار می‌کند تا تعداد تسلیحات قابل حمل افزایش یابد.

در مجموع، تنوع تسلیحات قزل‌الما نشان می‌دهد ترکیه آن را صرفاً یک پهپاد شناسایی یا تهاجمی سبک نمی‌بیند، بلکه به‌دنبال ساخت یک سکوی رزمی چندمنظوره است که بتواند مأموریت‌های هوا‌به‌هوا، حملات عمقی، ضدکشتی و پشتیبانی نزدیک را انجام دهد.

نوشته پهپاد جت رزمی پنهانکار بیرقدار قزل‌الما ساخت ترکیه اولین بار در پل تنگ. پدیدار شد.

پایگاه خبری پل تنگ – مهدی امرائی